چرخه سنگ Rock cycle

سنگ‌های زمین ثابت نیستند. کوه‌هایی که سخت و ابدی به نظر می‌رسند، آرام‌آرام فرسوده می‌شوند و مواد آن‌ها دوباره سنگ تازه‌ای می‌سازد. این بازیافت طبیعی را «چرخهٔ سنگ» می‌گویند. نیروی آن از دو منبع می‌آید: گرمای درون زمین که ماگما و حرکت ورقه‌ها را می‌سازد، و انرژی خورشید که هوا و آب را به کار می‌اندازد.

چرخهٔ سنگ چگونه کار می‌کند؟

مسیرهای اصلی این است:

• ماگما خنک و جامد می‌شود و سنگ آذرین می‌سازد.
• هوازدگی و فرسایش سنگ را به ذره تبدیل می‌کنند و آب و باد آن‌ها را می‌برند.
• ذره‌ها ته‌نشین می‌شوند، فشرده می‌شوند و سنگ رسوبی پدید می‌آید.
• گرما و فشار زیر زمین سنگ را بدون ذوب شدن تغییر می‌دهند و سنگ دگرگونی می‌سازند.
• اگر دما بسیار بالا برود، سنگ ذوب می‌شود و دوباره ماگما می‌شود.

یک مسیر ثابت نیست

چرخه یک دایرهٔ ساده نیست و هر سنگ می‌تواند میان‌بر بزند. سنگ آذرین می‌تواند مستقیماً دگرگون شود، سنگ رسوبی می‌تواند دوباره فرسوده و رسوب شود، و سنگ دگرگونی می‌تواند دوباره دگرگون شود. هر مرحله هزاران تا صدها میلیون سال طول می‌کشد.

نقش زمین‌ساخت ورقه‌ای

زمین‌ساخت ورقه‌ای چرخه را به حرکت درمی‌آورد. در مناطق فرورانش، ورقهٔ اقیانوسی به عمق می‌رود، ذوب می‌شود و ماگما می‌سازد. در مناطق برخورد قاره‌ها، سنگ‌ها فشرده و دگرگون می‌شوند و کوه بالا می‌آید (کوهزایی). بدون حرکت ورقه‌ها، چرخهٔ سنگ بسیار کندتر می‌شد.

چرخهٔ سنگ و تاریخ زمین

چون سنگ‌های بسیار قدیمی بارها بازیافت شده‌اند، قدیمی‌ترین سنگ‌های باقی‌مانده، با سنی در حدود چهار میلیارد سال، بسیار نادرند. جز تکه‌های کوچکی مانند بلورهای زیرکن، از سطح اولیهٔ زمین چیزی نمانده است. این بازیافت همچنین کربن را میان جو، اقیانوس و سنگ جابه‌جا می‌کند و بر آب‌وهوا اثر می‌گذارد.

پرسش‌های رایج

### چرخهٔ سنگ چیست؟
چرخهٔ سنگ فرایند طبیعی تبدیل سه گروه سنگ آذرین، رسوبی و دگرگونی به یکدیگر در مدت میلیون‌ها سال است.

### آیا سنگ آذرین می‌تواند مستقیم دگرگون شود؟
بله. سنگ آذرین اگر گرما و فشار بگیرد بدون نیاز به فرسایش، به سنگ دگرگونی تبدیل می‌شود.

### چرخهٔ سنگ چقدر طول می‌کشد؟
هیچ زمان ثابتی ندارد. برخی مراحل، مثل فرسایش یک کوه، میلیون‌ها سال و مرحلهٔ دگرگونی در عمق، ده‌ها میلیون سال زمان می‌برد.

### چه چیزی چرخهٔ سنگ را به راه می‌اندازد؟
گرمای درونی زمین که ورقه‌ها را می‌جنباند، و انرژی خورشید که با باد، باران و یخ سنگ‌های سطح را فرسوده می‌کند.