رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهزمینمفهوم

سنگ آذرین Igneous rock

سنگ آذرین سنگی است که از سرد و سخت شدن ماگما یا گدازه پدید می‌آید؛ گرانیت و بازالت دو نمونهٔ آشنای آن‌اند و بخش بزرگی از پوستهٔ زمین را می‌سازند.

نام‌های دیگر: سنگ‌های آذرین

سنگ آذرین
Ingo Mehling / Wikimedia Commons · CC BY-SA 2.0 · منبع تصویر

سنگ‌های آذرین یکی از سه گروه اصلی سنگ‌های زمین‌اند، در کنار سنگ‌های رسوبی و سنگ‌های دگرگونی. نام «آذرین» از واژهٔ «آذر» به معنی آتش می‌آید، چون این سنگ‌ها از مادهٔ مذاب و داغ ساخته می‌شوند. بیشتر پوستهٔ زمین، به‌ویژه بخش‌های عمیق‌تر آن و کف اقیانوس‌ها، از سنگ آذرین است.

سنگ آذرین چگونه ساخته می‌شود؟

سنگ آذرین از خنک شدن و بلورین شدن ماگما (مذاب زیرزمینی) یا گدازه (مذاب بیرون‌ریخته به سطح) پدید می‌آید. مهم‌ترین عاملی که ظاهر سنگ را تعیین می‌کند، سرعت سرد شدن است:

  • سرد شدن کند در عمق: بلورهای درشت و قابل‌دیدن می‌سازد. به این گروه سنگ‌های درونی یا نفوذی می‌گویند. گرانیت نمونهٔ اصلی است.
  • سرد شدن سریع در سطح: بلورهای ریز یا شیشه می‌سازد. این‌ها سنگ‌های بیرونی یا خروجی‌اند. بازالت و ریولیت از آن جمله‌اند.

انواع سنگ آذرین

سنگگروهویژگی
گرانیتدرونیروشن، بلورهای درشت، فراوان در پوستهٔ قاره‌ها
گابرودرونیتیره و سنگین، فراوان در پوستهٔ اقیانوسی
بازالتبیرونیتیره و ریزدانه، رایج‌ترین سنگ آتشفشانی
ریولیتبیرونیروشن، همتای بیرونی گرانیت
ابسیدینبیرونیشیشهٔ آتشفشانی با شکستگی تیز
سنگ‌پا (پامیس)بیرونیسبک و پر از حفره؛ بسیاری از نمونه‌ها ابتدا روی آب شناورند، اما ممکن است با آب‌گرفتن حفره‌ها فرو بروند

سنگ‌های آذرین بر پایهٔ سیلیس

مقدار سیلیس (سیلیسیم در ترکیب با اکسیژن) رنگ و چگالی سنگ را تعیین می‌کند. سنگ‌های اسیدی مثل گرانیت سیلیس بیشتر و رنگ روشن دارند و سنگ‌های بازی مانند بازالت سیلیس کمتر و رنگ تیره.

کاربرد

از گرانیت برای نمای ساختمان، سنگ‌فرش و میزهای آشپزخانه استفاده می‌شود و بازالت برای شن راه و ساخت‌وساز و حتی تولید الیاف بازالتی. کوه دماوند در ایران نمونه‌ای از آتشفشان با سنگ‌های آذرین بیرونی است.

پرسش‌های رایج

  1. سنگ آذرین چه تفاوتی با سنگ رسوبی دارد؟

    سنگ آذرین از سرد شدن مادهٔ مذاب ساخته می‌شود، اما سنگ رسوبی از انباشته و چسبیده شدن دانه‌ها و بقایای زیستی. سنگ آذرین معمولاً سخت و بلوری است و سنگواره ندارد.

  2. گرانیت چه نوع سنگی است؟

    گرانیت سنگ آذرین درونی است که در عمق پوسته به‌آهستگی سرد شده و بلورهای درشت کوارتز، فلدسپار و میکا دارد.

  3. چرا بازالت تیره‌رنگ است؟

    چون بازالت سیلیس کمتر و آهن و منیزیم بیشتری دارد و کانی‌های تیره‌ای مثل پیروکسن در آن فراوان است.

  4. آیا در سنگ آذرین سنگواره پیدا می‌شود؟

    معمولاً نه. چون مذاب داغ هر بقایای زیستی را نابود می‌کند، سنگواره بیشتر در سنگ‌های رسوبی دیده می‌شود.

منابع

  1. What are igneous rocks? · USGS

آخرین بازبینی:

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از سنگ آذرین گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین