رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهزمینمفهوم

سنگ رسوبی Sedimentary rock

سنگ رسوبی سنگی است که از انباشته و سفت شدن ذره‌های سنگ‌های دیگر، بقایای جانداران یا مواد ته‌نشین‌شده از آب پدید می‌آید؛ ماسه‌سنگ، شیل و سنگ‌آهک نمونه‌های رایج آن‌اند.

نام‌های دیگر: سنگ‌های رسوبی

سنگ رسوبی
Zumthie / Wikimedia Commons · Public domain · منبع تصویر

سنگ‌های رسوبی معمولاً لایه‌لایه‌اند و روی سطح زمین، در رودها، دریاچه‌ها و دریاها ساخته می‌شوند. هرچند بخش بسیار کوچکی از پوستهٔ زمین را می‌سازند، بخش بزرگی از سطح قاره‌ها را می‌پوشانند و بیشتر سنگواره‌ها در آن‌ها یافت می‌شود.

سنگ رسوبی چگونه شکل می‌گیرد؟

ساخت این سنگ‌ها چند مرحله دارد:

  • هوازدگی و فرسایش: سنگ‌های موجود خرد می‌شوند.
  • حمل: آب، باد یا یخ ذره‌ها را جابه‌جا می‌کنند.
  • ته‌نشینی: ذره‌ها در جایی آرام مانند دریا یا دریاچه می‌نشینند.
  • سنگ‌شدگی: لایه‌های رویی با وزن خود لایه‌های زیرین را فشرده می‌کنند و مواد معدنی محلول ذره‌ها را به هم می‌چسبانند.

انواع سنگ‌های رسوبی

گروهنمونهمنشأ
آواریماسه‌سنگ، شیل، کنگلومراتکه‌های سنگ‌های دیگر
شیمیاییسنگ نمک، ژیپستبخیر آب و ته‌نشینی نمک‌ها
زیستیسنگ‌آهک، زغال‌سنگبقایای صدف، مرجان و گیاهان

سنگ‌آهک بیشتر از کلسیت ساخته شده و اغلب از صدف جانوران دریایی می‌آید. زغال‌سنگ از انباشته شدن گیاهان در باتلاق‌های باستانی پدید آمده است. دانه‌های ماسه‌سنگ هم عمدتاً از کوارتز است.

سنگ رسوبی چه چیزی از گذشتهٔ زمین می‌گوید؟

لایه‌ها مانند صفحات کتابی از تاریخ زمین‌اند. لایهٔ پایین‌تر معمولاً قدیمی‌تر است و ترتیب لایه‌ها به زمین‌شناسان کمک کرده مقیاس زمان زمین‌شناسی را بسازند. چین‌وچروک موج‌ها (ریپل‌مارک)، ترک‌های گل خشک و رد پای جانوران هم در سنگ می‌ماند و نشان می‌دهد در آن محل چه محیطی بوده است.

کاربرد

سنگ‌آهک مادهٔ اصلی سیمان است، ژیپس در گچ‌کاری، زغال‌سنگ برای سوخت و نمک خوراکی از سنگ نمک. بخش بزرگی از نفت و گاز جهان در منفذهای سنگ‌های رسوبی، مانند ماسه‌سنگ، گیر افتاده است.

پرسش‌های رایج

  1. سنگ رسوبی چگونه ساخته می‌شود؟

    با انباشته شدن ذره‌های ریز سنگ، بقایای جانداران یا نمک‌های ته‌نشین‌شده در لایه‌های متوالی و سپس فشرده و چسبیده شدن آن‌ها؛ زمان سنگ‌شدگی بسته به شرایط متفاوت است.

  2. چرا سنگواره بیشتر در سنگ رسوبی پیدا می‌شود؟

    دمای پایین تشکیل و دفن سریع در رسوب می‌تواند به حفظ بقایا یا آثار جانداران کمک کند؛ تنها بخش کوچکی از آن‌ها سنگواره می‌شود.

  3. مثال‌هایی از سنگ رسوبی کدام‌اند؟

    ماسه‌سنگ، شیل، سنگ‌آهک، سنگ نمک، ژیپس و زغال‌سنگ.

  4. سنگ رسوبی چه تفاوتی با سنگ دگرگونی دارد؟

    سنگ رسوبی از چسبیدن رسوب‌ها ساخته می‌شود، اما سنگ دگرگونی همان سنگ‌های موجود است که زیر گرما و فشار زیاد بدون ذوب شدن کامل تغییر کرده‌اند.

منابع

  1. Rocks and minerals · British Geological Survey

آخرین بازبینی:

راهنما و مقاله

برای خواندن بیشتر

همه

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از سنگ رسوبی گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین