دانشنامهمفهوم
سنگ رسوبی Sedimentary rock
سنگ رسوبی از انباشته و سفت شدن ذرههای سنگهای دیگر، بقایای جانداران یا مواد تهنشینشده از آب پدید می‌آید؛ ماسهسنگ، شیل و سنگآهک نمونه‌های رایج آن‌اند.
نام‌های دیگر: سنگهای رسوبی
سنگهای رسوبی لایه‌لایه‌اند و روی سطح زمین، در رودها، دریاچه‌ها و دریاها ساخته می‌شوند. هرچند بخش بسیار کوچکی از پوستهٔ زمین را می‌سازند، سه‌چهارم سطح قاره‌ها را می‌پوشانند و بیشتر سنگواره‌ها در آنها یافت میشود.
سنگ رسوبی چگونه شکل می‌گیرد؟
ساخت این سنگ‌ها چند مرحله دارد:
- هوازدگی و فرسایش: سنگهای موجود خرد می‌شوند.
- حمل: آب، باد یا یخ ذره‌ها را جابه‌جا می‌کنند.
- ته‌نشینی: ذره‌ها در جایی آرام مانند دریا یا دریاچه می‌نشینند.
- سنگ‌شدگی: لایههای رویی با وزن خود لایههای زیرین را فشرده می‌کنند و مواد معدنی محلول ذره‌ها را به هم می‌چسبانند.
انواع سنگهای رسوبی
| گروه | نمونه | منشأ |
|---|---|---|
| آواری | ماسهسنگ، شیل، کنگلومرا | تکه‌های سنگهای دیگر |
| شیمیایی | سنگ نمک، ژیپس | تبخیر آب و ته‌نشینی نمک‌ها |
| زیستی | سنگآهک، زغالسنگ | بقایای صدف، مرجان و گیاهان |
سنگآهک بیشتر از کلسیت ساخته شده و اغلب از صدف جانوران دریایی می‌آید. زغالسنگ از انباشته شدن گیاهان در باتلاق‌های باستانی پدید آمده است. دانه‌های ماسهسنگ هم عمدتاً از کوارتز است.
سنگ رسوبی چه چیزی از گذشتهٔ زمین می‌گوید؟
لایه‌ها مانند صفحات کتابی از تاریخ زمین‌اند. لایهٔ پایین‌تر معمولاً قدیمی‌تر است و ترتیب لایه‌ها به زمین‌شناسان کمک کرده مقیاس زمان زمین‌شناسی را بسازند. چین‌وچروک موج‌ها (ریپل‌مارک)، ترک‌های گل خشک و رد پای جانوران هم در سنگ می‌ماند و نشان می‌دهد در آن محل چه محیطی بوده است.
کاربرد
سنگآهک مادهٔ اصلی سیمان است، ژیپس در گچ‌کاری، زغالسنگ برای سوخت و نمک خوراکی از سنگ نمک. بخش بزرگی از نفت و گاز جهان در منفذهای سنگهای رسوبی، مانند ماسهسنگ، گیر افتاده است.
پرسش‌های رایج
### سنگ رسوبی چگونه ساخته میشود؟
با انباشته شدن ذرههای ریز سنگ، بقایای جانداران یا نمکهای تهنشینشده در لایههای متوالی و سپس فشرده و چسبیده شدن آنها در طول میلیونها سال.
### چرا سنگواره بیشتر در سنگ رسوبی پیدا میشود؟
چون سنگ رسوبی در دمای پایین ساخته میشود و جانداران مدفونشده در رسوب خرد و نابود نمیشوند.
### مثالهایی از سنگ رسوبی کداماند؟
ماسهسنگ، شیل، سنگآهک، سنگ نمک، ژیپس و زغالسنگ.
### سنگ رسوبی چه تفاوتی با سنگ دگرگونی دارد؟
سنگ رسوبی از چسبیدن رسوبها ساخته میشود، اما سنگ دگرگونی همان سنگهای موجود است که زیر گرما و فشار زیاد بدون ذوب شدن کامل تغییر کردهاند.