رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهزمینمفهوم

سنگ دگرگونی Metamorphic rock

سنگ دگرگونی سنگی است که بافت یا کانی‌هایش بر اثر گرما، فشار یا واکنش با سیال‌ها، در حالت جامد تغییر کرده است؛ مرمر و گنایس نمونه‌های آن‌اند.

نام‌های دیگر: سنگ‌های دگرگونی

سنگ دگرگونی
Lysippos / Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 · منبع تصویر

دگرگونی یعنی تغییر شکل و ترکیب بدون ذوب. سنگی که زیر زمین عمیق‌تر دفن شود یا کنار مادهٔ مذاب قرار بگیرد، گرم و فشرده می‌شود و بلورهای تازه‌ای در آن رشد می‌کند. سنگ نخستین را «سنگ مادر» می‌نامند، و می‌تواند آذرین، رسوبی یا حتی خود دگرگونی باشد.

سنگ دگرگونی چگونه پدید می‌آید؟

عوامل اصلی سه‌اند: گرما (از نزدیکی ماگما یا عمق زیاد)، فشار (از وزن لایه‌های بالا یا حرکت ورقه‌های زمین) و سیال‌های داغ پر از مواد معدنی. این عوامل کانی‌ها را ناپایدار می‌کنند و جای آن‌ها کانی‌های تازه می‌نشیند. بیشتر دگرگونی در مناطق برخورد ورقه‌ها رخ می‌دهد (زمین‌ساخت ورقه‌ای).

دو نوع اصلی

  • برگواره‌دار: بلورها زیر فشار جهت‌دار در لایه‌هایی موازی چیده می‌شوند. شیل به اسلیت، سپس شیست و گنایس تبدیل می‌شود.
  • بی‌برگواره: بلورها بی‌جهت رشد می‌کنند. سنگ‌آهک به مرمر و ماسه‌سنگ به کوارتزیت تبدیل می‌شود.
سنگ مادرسنگ دگرگونی
شیلاسلیت، شیست
سنگ‌آهکمرمر
ماسه‌سنگکوارتزیت
گرانیتگنایس
زغال‌سنگآنتراسیت؛ در دگرگونی شدید مادهٔ کربن‌دار، کانی گرافیت نیز می‌تواند تشکیل شود

دگرگونی مجاورتی و ناحیه‌ای

دگرگونی مجاورتی در اطراف توده‌های ماگمایی رخ می‌دهد و محدود به همان ناحیه است. دگرگونی ناحیه‌ای پهنهٔ وسیعی را زیر فشار برخورد قاره‌ها در برمی‌گیرد و رشته‌کوه‌ها هستهٔ دگرگونی دارند.

اهمیت و کاربرد

مرمر در مجسمه‌سازی و معماری به‌کار می‌رود، اسلیت در سقف و کف و کوارتزیت در ساخت‌وساز. حضور برخی کانی‌های دگرگونی، مانند گارنت، به زمین‌شناسان می‌گوید سنگ در چه دما و فشاری ساخته شده است.

پرسش‌های رایج

  1. سنگ دگرگونی چگونه ساخته می‌شود؟

    وقتی گرما، فشار یا سیال‌های داغ بدون ذوب شدن سنگی را تغییر می‌دهند و کانی‌های آن بازآرایی یا جایگزین می‌شوند.

  2. مرمر از چه سنگی ساخته می‌شود؟

    مرمر از دگرگونی سنگ‌آهک پدید می‌آید و بلورهای کلسیت آن زیر گرما به هم قفل می‌شوند.

  3. آیا سنگ دگرگونی سنگواره دارد؟

    معمولاً سنگواره‌ها در دگرگونی از بین می‌روند یا تغییر شکل می‌دهند، اگرچه گاهی ردپای کم‌رنگی از آن‌ها می‌ماند.

  4. فرق دگرگونی با ذوب چیست؟

    در دگرگونی سنگ همچنان جامد می‌ماند و فقط کانی‌هایش تغییر می‌کنند؛ در ذوب سنگ به مذاب تبدیل می‌شود و سنگ آذرین تازه‌ای می‌سازد.

منابع

  1. What are metamorphic rocks? · USGS

آخرین بازبینی:

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از سنگ دگرگونی گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین