سنگ دگرگونی Metamorphic rock

دگرگونی یعنی تغییر شکل و ترکیب بدون ذوب. سنگی که زیر زمین عمیق‌تر دفن شود یا کنار مادهٔ مذاب قرار بگیرد، گرم و فشرده می‌شود و بلورهای تازه‌ای در آن رشد می‌کند. سنگ نخستین را «سنگ مادر» می‌نامند، و می‌تواند آذرین، رسوبی یا حتی خود دگرگونی باشد.

سنگ دگرگونی چگونه پدید می‌آید؟

عوامل اصلی سه‌اند: گرما (از نزدیکی ماگما یا عمق زیاد)، فشار (از وزن لایه‌های بالا یا حرکت ورقه‌های زمین) و سیال‌های داغ پر از مواد معدنی. این عوامل کانی‌ها را ناپایدار می‌کنند و جای آن‌ها کانی‌های تازه می‌نشیند. بیشتر دگرگونی در مناطق برخورد ورقه‌ها رخ می‌دهد (زمین‌ساخت ورقه‌ای).

دو نوع اصلی

• برگواره‌دار: بلورها زیر فشار جهت‌دار در لایه‌هایی موازی چیده می‌شوند. شیل به اسلیت، سپس شیست و گنایس تبدیل می‌شود.
• بی‌برگواره: بلورها بی‌جهت رشد می‌کنند. سنگ‌آهک به مرمر و ماسه‌سنگ به کوارتزیت تبدیل می‌شود.

دگرگونی مجاورتی و ناحیه‌ای

دگرگونی مجاورتی در اطراف توده‌های ماگمایی رخ می‌دهد و محدود به همان ناحیه است. دگرگونی ناحیه‌ای پهنهٔ وسیعی را زیر فشار برخورد قاره‌ها در برمی‌گیرد و رشته‌کوه‌ها هستهٔ دگرگونی دارند.

اهمیت و کاربرد

مرمر در مجسمه‌سازی و معماری به‌کار می‌رود، اسلیت در سقف و کف و کوارتزیت در ساخت‌وساز. حضور برخی کانی‌های دگرگونی، مانند گارنت، به زمین‌شناسان می‌گوید سنگ در چه دما و فشاری ساخته شده است.

پرسش‌های رایج

### سنگ دگرگونی چگونه ساخته می‌شود؟
وقتی گرما، فشار یا سیال‌های داغ بدون ذوب شدن سنگی را تغییر می‌دهند و کانی‌های آن بازآرایی یا جایگزین می‌شوند.

### مرمر از چه سنگی ساخته می‌شود؟
مرمر از دگرگونی سنگ‌آهک پدید می‌آید و بلورهای کلسیت آن زیر گرما به هم قفل می‌شوند.

### آیا سنگ دگرگونی سنگواره دارد؟
معمولاً سنگواره‌ها در دگرگونی از بین می‌روند یا تغییر شکل می‌دهند، اگرچه گاهی ردپای کم‌رنگی از آن‌ها می‌ماند.

### فرق دگرگونی با ذوب چیست؟
در دگرگونی سنگ همچنان جامد می‌ماند و فقط کانی‌هایش تغییر می‌کنند؛ در ذوب سنگ به مذاب تبدیل می‌شود و سنگ آذرین تازه‌ای می‌سازد.