سیلیسیم Silicon

سیلیسیم (در فارسی گاه «سیلیکون» هم نوشته می‌شود) نیمه‌فلزی خاکستری‌رنگ و شکننده است. بیش از یک‌چهارم جرم پوستهٔ زمین از آن ساخته شده و تقریباً هرگز آزاد پیدا نمی‌شود؛ بیشتر به‌صورت ترکیب با اکسیژن در ماسه، کوارتز و صدها کانی سیلیکاتی دیده می‌شود.

## سیلیسیم در سنگ‌ها و ماسه
شن و ماسه و کوارتز از دی‌اکسید سیلیسیم ساخته شده‌اند. شیشه نیز از ذوب ماسه با افزودنی‌ها ساخته می‌شود. بیشتر کانی‌های پوستهٔ زمین سیلیکات‌اند و سنگ‌های آذرین، رسوبی و دگرگونی همه از آن‌ها پدید می‌آیند. سیلیسیم در سیاره‌های سنگی مانند زمین و مریخ نقش اصلی را در ساخت پوسته و گوشته دارد.

## سیلیسیم و دنیای الکترونیک
سیلیسیم نیمه‌رساناست: در شرایط عادی جریان برق را به‌خوبی عبور نمی‌دهد، اما با افزودن مقدار کمی ناخالصی (آلایش) رسانایی آن را می‌توان دقیق کنترل کرد. این ویژگی، پایهٔ ساخت ترانزیستور و تراشه‌های رایانه و گوشی است. سلول‌های خورشیدی رایج هم از سیلیسیم ساخته می‌شوند و نور خورشید را به برق تبدیل می‌کنند. به همین دلیل منطقه‌ای که پایگاه شرکت‌های فناوری آمریکاست «دره سیلیکون» نام گرفته است.

## سیلیسیم در فضا
سیلیسیم در ستاره‌های پرجرم از همجوشی عنصرهای سبک‌تر ساخته می‌شود و در ابرنواخترها به فضا می‌رود. غبار کیهانی و شهاب‌سنگ‌های سنگی غنی از سیلیکات‌اند. برخی داستان‌های علمی‌تخیلی حیات مبتنی بر سیلیسیم را تصور کرده‌اند، ولی پیوندهای سیلیسیم به‌اندازهٔ کربن انعطاف ندارند و تا امروز چنین حیاتی شناخته نشده است.

## پرسش‌های رایج
### سیلیسیم و سیلیکون چه فرقی دارند؟
سیلیسیم نام عنصر Si و سیلیکون معمولاً به ترکیب‌های آلی‌اش (مانند لاستیک و چسب سیلیکونی) گفته می‌شود. در گفتار روزمره هر دو گاهی به‌جای هم به کار می‌روند.

### چرا سیلیسیم برای تراشه‌ها مناسب است؟
سیلیسیم فراوان و ارزان است و می‌توان آن را بسیار خالص کرد و با آلایش، رسانایی‌اش را کنترل کرد. لایهٔ اکسید آن نیز عایق خوبی روی تراشه می‌سازد.

### سیلیسیم چقدر در پوستهٔ زمین هست؟
سیلیسیم حدود ۲۸ درصد جرم پوستهٔ زمین را می‌سازد و پس از اکسیژن فراوان‌ترین عنصر آن است.