کوارتز Quartz

کوارتز یکی از رایج‌ترین کانی‌های سطح زمین است. ترکیب شیمیایی آن دی‌اکسید سیلیسیم (SiO₂) است، یعنی هر اتم سیلیسیم با دو اتم اکسیژن پیوند دارد. دانه‌های ماسهٔ ساحل و صحرا بیشتر کوارتزند.

کوارتز چه ویژگی‌هایی دارد؟

کوارتز در برابر هوازدگی و مواد شیمیایی بسیار مقاوم است. به همین دلیل وقتی سنگ‌های دیگر فرسوده می‌شوند، کوارتز باقی می‌ماند و در رودها و ساحل‌ها انباشته می‌شود.

گونه‌های کوارتز

کوارتز بسته به ناخالصی و ساختار گونه‌های رنگین دارد:

• کوارتز بی‌رنگ یا بلور کوهی.
• آمتیست: بنفش، به‌سبب مقدار ناچیز آهن.
• سیترین: زرد تا نارنجی.
• کوارتز دودی: قهوه‌ای تا سیاه.
• کوارتز صورتی و کوارتز شیری.
• گونه‌های ریزبلور مانند عقیق، یشب (ژاسپر) و سنگ آتش (چرت) که در گذشته از آن‌ها ابزار می‌ساختند.

چرا کوارتز در ساعت‌ها و الکترونیک کاربرد دارد؟

کوارتز خاصیت پیزوالکتریک دارد: وقتی فشرده یا کشیده شود ولتاژ الکتریکی تولید می‌کند و در برابر ولتاژ، می‌لرزد. بلور کوارتز در میدان الکتریکی با بسامدی بسیار پایدار نوسان می‌کند و برای همین «ساعت کوارتز» دقیق است. ساعت‌های مچی ارزان، رایانه‌ها و تلفن‌های همراه از نوسان‌ساز کوارتز بهره می‌برند. بلور کوارتز را اکنون بیشتر به شکل مصنوعی می‌سازند.

کوارتز در سنگ‌ها

کوارتز در سنگ‌های آذرین روشن مانند گرانیت، در ماسه‌سنگ‌های رسوبی و در سنگ‌های دگرگونی مانند کوارتزیت فراوان است. ماسهٔ کوارتزی را برای ساختن شیشه، فایبرگلاس و تراشهٔ سیلیکونی به کار می‌برند.

پرسش‌های رایج

### کوارتز چه نوع سنگی است؟
کوارتز سنگ نیست، یک کانی است. سنگ‌هایی مثل ماسه‌سنگ و گرانیت از کوارتز و کانی‌های دیگر ساخته شده‌اند.

### فرق کوارتز با الماس چیست؟
کوارتز از سیلیسیم و اکسیژن ساخته شده و سختی ۷ دارد، اما الماس از کربن خالص است و سختی ۱۰ دارد. کوارتز هم بسیار ارزان‌تر است.

### چرا ساعت‌ها کوارتز دارند؟
چون بلور کوارتز با تحریک الکتریکی با بسامد بسیار پایدار می‌لرزد و می‌توان با شمردن لرزش‌ها زمان را دقیق اندازه گرفت.

### آمتیست چیست؟
آمتیست گونهٔ بنفش کوارتز است که رنگش از ناخالصی‌های آهن و پرتوگیری طبیعی می‌آید.