حالت‌های ماده State of matter

ماده بسته به دما و فشار می‌تواند چند حالت داشته باشد. آنچه حالت‌ها را از هم جدا می‌کند میزان آزادی ذره‌ها و نیروی میان آن‌هاست. افزایش دما انرژی جنبشی ذره‌ها را بیشتر می‌کند و ماده را به حالت پرانرژی‌تر می‌برد.

## چهار حالت آشنا
- جامد: ذره‌ها در جای خود می‌لرزند، شکل و حجم ثابت است (یخ، سنگ).
- مایع: ذره‌ها کنار هم‌اند ولی روی هم می‌لغزند؛ حجم ثابت و شکل ظرف را می‌گیرد (آب).
- گاز: ذره‌ها دور از هم و آزاد حرکت می‌کنند و کل ظرف را پر می‌کنند (هوا).
- پلاسما: گازی بسیار داغ که اتم‌هایش یونیده شده و الکترون‌ها از هسته جدا هستند (پلاسما).

## پلاسما در کیهان
روی زمین پلاسما کمیاب است و در رعد و برق، شعلهٔ تند و لامپ نئون دیده می‌شود، ولی در جهان بیشتر ماده مرئی پلاسماست: خورشید و ستاره‌ها، باد خورشیدی و مادهٔ میان‌ستاره‌ای. تلاش برای مهار پلاسما در همجوشی هسته‌ای یکی از اهداف بزرگ فیزیک است.

## حالت‌های غیرمعمول
در دماهای نزدیک صفر مطلق، چگالش بوز–اینشتین پدید می‌آید که در آن اتم‌ها مانند یک ذرهٔ بزرگ رفتار می‌کنند. مادهٔ منحط در ستاره‌های مرده و ستاره‌های نوترونی حالتی بسیار فشرده است. بلورهای مایع (نمایشگرها) و ابرشاره‌ها نمونه‌های دیگرند. حالت‌ها به یکدیگر تبدیل می‌شوند، مانند ذوب و جوش (تغییر فاز).

## پرسش‌های رایج
### چند حالت ماده داریم؟
چهار حالت آشنا جامد، مایع، گاز و پلاسماست. حالت‌های خاص‌تر مانند چگالش بوز–اینشتین و مادهٔ منحط را هم می‌توان افزود.

### شیشه جامد است یا مایع؟
شیشه یک جامد بی‌شکل است. این‌که شیشهٔ پنجره‌های قدیمی از پایین ضخیم‌تر است به روش ساخت برمی‌گردد، نه جاری‌شدن آهستهٔ آن.

### پلاسما را کجا می‌توان دید؟
در رعد و برق، شفق، لامپ‌های نئونی و البته خورشید. ماده در شعلهٔ معمولی فقط اندکی یونیده است.