رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم

حالت ماده State of matter

حالت‌های ماده شکل‌های فیزیکی گوناگون ماده‌اند؛ چهار حالت آشنا جامد، مایع، گاز و پلاسما هستند و بیشتر مادهٔ مرئی جهان پلاسما است.

نام‌های دیگر: جامد مایع گاز، حالت‌های ماده

حالت ماده
ElfQrin / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0 · منبع تصویر

ماده بسته به دما و فشار می‌تواند چند حالت داشته باشد. آنچه حالت‌ها را از هم جدا می‌کند میزان آزادی ذره‌ها و نیروی میان آن‌هاست. افزایش دما انرژی جنبشی ذره‌ها را بیشتر می‌کند و ماده را به حالت پرانرژی‌تر می‌برد.

## چهار حالت آشنا
- جامد: ذره‌ها در جای خود می‌لرزند، شکل و حجم ثابت است (یخ، سنگ).
- مایع: ذره‌ها کنار هم‌اند ولی روی هم می‌لغزند؛ حجم ثابت و شکل ظرف را می‌گیرد (آب).
- گاز: ذره‌ها دور از هم و آزاد حرکت می‌کنند و کل ظرف را پر می‌کنند (هوا).
- پلاسما: گازی دارای یون‌ها و الکترون‌های آزاد با رفتار جمعی؛ پلاسما می‌تواند کم‌دما یا بسیار داغ باشد (پلاسما).

## پلاسما در کیهان
روی زمین پلاسما کمیاب است و در رعد و برق، شعلهٔ تند و لامپ نئون دیده می‌شود، ولی در جهان بیشتر ماده مرئی پلاسماست: خورشید و ستاره‌ها، باد خورشیدی و مادهٔ میان‌ستاره‌ای. تلاش برای مهار پلاسما در همجوشی هسته‌ای یکی از اهداف بزرگ فیزیک است.

## حالت‌های غیرمعمول
در دماهای نزدیک صفر مطلق، چگالش بوز–اینشتین پدید می‌آید که در آن اتم‌ها مانند یک ذرهٔ بزرگ رفتار می‌کنند. مادهٔ منحط در ستاره‌های مرده و ستاره‌های نوترونی حالتی بسیار فشرده است. بلورهای مایع (نمایشگرها) و ابرشاره‌ها نمونه‌های دیگرند. حالت‌ها به یکدیگر تبدیل می‌شوند، مانند ذوب و جوش (تغییر فاز).

پرسش‌های رایج

  1. چند حالت ماده داریم؟

    چهار حالت آشنا جامد، مایع، گاز و پلاسماست. حالت‌های خاص‌تر مانند چگالش بوز–اینشتین و مادهٔ منحط را هم می‌توان افزود.

  2. شیشه جامد است یا مایع؟

    شیشه یک جامد بی‌شکل است. این‌که شیشهٔ پنجره‌های قدیمی از پایین ضخیم‌تر است به روش ساخت برمی‌گردد، نه جاری‌شدن آهستهٔ آن.

  3. پلاسما را کجا می‌توان دید؟

    در رعد و برق، شفق، لامپ‌های نئونی و البته خورشید. ماده در شعلهٔ معمولی فقط اندکی یونیده است.

منابع

  1. DOE Explains...Plasma · U.S. Department of Energy

آخرین بازبینی:

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از حالت ماده گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین