دانشنامهتاریخ نجوم و دانشمندانمفهوم
صورالکواکب The Book of Fixed Stars
صورالکواکب کتابی نجومی به زبان عربی از عبدالرحمان صوفی (حدود ۹۶۴ میلادی) است که ستارگان ثابت و ۴۸ صورت فلکی را همراه با تصویر، قدر و موقعیت هر ستاره توصیف میکند.

«کتاب صور الکواکب الثابته» از مهمترین متنهای نجوم دورهٔ اسلامی است. عبدالرحمان صوفی آن را در حدود سال ۳۵۲ هجری قمری (۹۶۴ میلادی) نوشت و به عضدالدوله دیلمی تقدیم کرد. کتاب از مهمترین راهنماهای شناخت ستارگان در زمان خود بود.
صورالکواکب دربارهٔ چیست؟
صوفی با اتکا به فهرست ستارگان بطلمیوس در المجسطی، ۴۸ صورت فلکی را یکییکی بررسی کرد. او ستارگان را رصد کرد و جای آنها و روشناییشان را با گفتهٔ بطلمیوس سنجید، اشتباهها را تصحیح کرد و برای هر ستاره قدر ظاهری ثبت کرد.
برای هر صورت فلکی دو شکل میکشید: یکی چنانکه از بیرون روی کرهٔ آسمان دیده میشود و دیگری آنچنان که در آسمان به چشم میآید. این روش تصویرگری تا قرنها الگوی نقشههای آسمان ماند.
دستاوردهای مهم کتاب چیست؟
- بررسی منظم قدر ستارگان و ثبت دقیقتر موقعیت آنها
- نخستین توصیف شناختهشده از لکهٔ کمنوری در صورت فلکی آندرومدا، همان کهکشان آندرومدا که با چشم دیده میشود
- ثبت نامهای عربی ستارگان که بسیاری از آنها هنوز در نجوم جهانی به کار میروند، مانند ابطالجوزا و دبران
- نشان دادن اینکه نجوم دورهٔ اسلامی فقط ترجمهٔ یونانی نبود و رصد مستقل هم داشت
نسخههای خطی بسیاری از صورالکواکب باقی مانده است. کتاب بعدها به زبانهای دیگر ترجمه شد و بر نجوم اروپا و فهرستهای ستارگان بعدی اثر گذاشت.
پرسشهای رایج
صورالکواکب را چه کسی نوشت؟
صورالکواکب را عبدالرحمان صوفی، اخترشناس ایرانی در دربار آلبویه، حدود ۹۶۴ میلادی نوشت.
صورالکواکب چه تفاوتی با المجسطی دارد؟
المجسطی کتاب جامع نجوم و ریاضی بطلمیوس است و فهرست ستارگان در آن آمده، اما صورالکواکب کتابی مستقل دربارهٔ ستارگان و صورتهای فلکی است که با رصد و تصویر برخی اندازهها و موقعیتها را اصلاح میکند.
چرا صورالکواکب مهم است؟
این کتاب نخستین توصیف شناختهشده از کهکشان آندرومدا را دارد و بسیاری از نامهای ستارگان امروز از آن آمدهاند.
آیا صورالکواکب تصویر دارد؟
بله. هر صورت فلکی در دو تصویر نشان داده شده است و نسخههای مصور آن از زیباترین آثار نجومی دورهٔ اسلامیاند.
منابع
- Kitab suwar al-kawakib al-thabita (Book of the Images of the Fixed Stars) of al-Sufi · The Metropolitan Museum of Art
آخرین بازبینی:
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از صورالکواکب گفتهاند.







