دانشنامهمفهوم
صورالکواکب The Book of Fixed Stars
صورالکواکب کتابی نجومی به زبان عربی از عبدالرحمان صوفی (حدود ۹۶۴ میلادی) است که ستارگان ثابت و ۴۸ صورت فلکی را همراه با تصویر، قدر و موقعیت هر ستاره توصیف می‌کند.
«کتاب صور الکواکب الثابته» از مهم‌ترین متن‌های نجوم دورهٔ اسلامی است. عبدالرحمان صوفی آن را در حدود سال ۳۵۲ هجری قمری (۹۶۴ میلادی) نوشت و به عضدالدوله دیلمی تقدیم کرد. کتاب در زمان خود دقیق‌ترین و کامل‌ترین راهنمای شناخت ستارگان آسمان بود.
صورالکواکب دربارهٔ چیست؟
صوفی با اتکا به فهرست ستارگان بطلمیوس در المجسطی، ۴۸ صورت فلکی را یکی‌یکی بررسی کرد. او ستارگان را رصد کرد و جای آن‌ها و روشنایی‌شان را با گفتهٔ بطلمیوس سنجید، اشتباه‌ها را تصحیح کرد و برای هر ستاره قدر ظاهری ثبت کرد.
برای هر صورت فلکی دو شکل می‌کشید: یکی چنان‌که از بیرون روی کرهٔ آسمان دیده می‌شود و دیگری آن‌چنان که در آسمان به چشم می‌آید. این روش تصویرگری تا قرن‌ها الگوی نقشه‌های آسمان ماند.
دستاوردهای مهم کتاب چیست؟
- بررسی منظم قدر ستارگان و ثبت دقیق‌تر موقعیت آن‌ها
- نخستین توصیف شناختهشده از لکهٔ کم‌نوری در صورت فلکی آندرومدا، همان کهکشان آندرومدا که با چشم دیده می‌شود
- ثبت نامهای عربی ستارگان که بسیاری از آن‌ها هنوز در نجوم جهانی به کار می‌روند، مانند ابط‌الجوزا و دبران
- نشان دادن اینکه نجوم دورهٔ اسلامی فقط ترجمهٔ یونانی نبود و رصد مستقل هم داشت
نسخههای خطی بسیاری از صورالکواکب باقی مانده است. کتاب بعدها به زبان‌های دیگر ترجمه شد و بر نجوم اروپا و فهرست‌های ستارگان بعدی اثر گذاشت.
پرسش‌های رایج
### صورالکواکب را چه کسی نوشت؟
صورالکواکب را عبدالرحمان صوفی، اخترشناس ایرانی در دربار آلبویه، حدود ۹۶۴ میلادی نوشت.
### صورالکواکب چه تفاوتی با المجسطی دارد؟
المجسطی کتاب جامع نجوم و ریاضی بطلمیوس است و فهرست ستارگان در آن آمده، اما صورالکواکب کتابی مستقل دربارهٔ ستارگان و صورت‌های فلکی است که با رصد و تصویر برخی اندازه‌ها و موقعیت‌ها را اصلاح می‌کند.
### چرا صورالکواکب مهم است؟
این کتاب نخستین توصیف شناختهشده از کهکشان آندرومدا را دارد و بسیاری از نامهای ستارگان امروز از آن آمدهاند.
### آیا صورالکواکب تصویر دارد؟
بله. هر صورت فلکی در دو تصویر نشان داده شده است و نسخههای مصور آن از زیباترین آثار نجومی دورهٔ اسلامیاند.