صورت فلکی Constellation

صورت‌های فلکی از قدیمی‌ترین ابزارهای انسان برای شناخت آسمان‌اند. ستارگانی که در یک صورت فلکی کنار هم دیده می‌شوند معمولاً ارتباط فیزیکی با یکدیگر ندارند؛ فقط از زمین در یک امتداد دیده می‌شوند و فاصله‌هایشان ممکن است صدها سال نوری با هم تفاوت کند.

صورت فلکی چگونه پدید آمد؟

تمدن‌های بین‌النهرین، مصر، چین، ایران و یونان برای ثبت فصل‌ها و سفرها و روایت اسطوره‌ها شکل‌هایی برای ستارگان در نظر گرفتند. بطلمیوس در سدهٔ دوم میلادی ۴۸ صورت فلکی را فهرست کرد که پایهٔ نام‌گذاری امروز است. صورت‌های جنوبی بعدها در سده‌های ۱۶ تا ۱۸ میلادی را دریانوردان و اخترشناسان اروپایی اضافه کردند.

۸۸ صورت فلکی رسمی کدام‌اند؟

اتحادیهٔ بین‌المللی نجوم (IAU) در سال ۱۹۲۲ فهرست ۸۸ صورت فلکی را پذیرفت و در ۱۹۳۰ مرزهای دقیق آن‌ها را روی کرهٔ آسمان تعیین کرد. اکنون هر نقطهٔ آسمان در یکی از این ۸۸ ناحیه می‌افتد. شکل‌هایی که از ستارگان پرنور ساخته می‌شوند و رسمی نیستند «اخترنما» (asterism) نام دارند؛ مانند «گردونه» در دب اکبر.

چه صورت‌های فلکی‌ای معروف‌اند؟

• صورت‌های منطقةالبروج که خورشید در طول سال از آن‌ها می‌گذرد، از جمله کژدم و جوزا
• صورت‌های قطبی که دور ستارهٔ قطبی می‌چرخند
• صورت‌های آسمان زمستان مانند شکارچی و ذات‌الکرسی

بسته به عرض جغرافیایی، برخی صورت‌ها همیشه بالای افق‌اند، بعضی فصلی‌اند و بعضی هرگز دیده نمی‌شوند.

کاربرد امروزی

صورت‌های فلکی هنوز مرجع ساده‌ای برای یافتن اجرام‌اند و نام ستارگان و اجرام دیگر با آن‌ها ترکیب می‌شود؛ مثلاً «آلفا قنطورس» یعنی پرنورترین ستارهٔ صورت فلکی قنطورس. کرهٔ آسمان را نیز با همین ناحیه‌ها نقشه می‌کنند.

پرسش‌های رایج

### چند صورت فلکی داریم؟
اتحادیهٔ بین‌المللی نجوم ۸۸ صورت فلکی رسمی را شناسایی کرده است. این فهرست از سال ۱۹۳۰ تغییری نکرده است.

### آیا ستارگان یک صورت فلکی به هم نزدیک‌اند؟
معمولاً نه. ستارگان یک صورت فلکی فقط از زمین کنار هم دیده می‌شوند و فاصلهٔ واقعی‌شان ممکن است بسیار زیاد باشد.

### تفاوت صورت فلکی با برج چیست؟
در زبان فارسی «برج» اغلب به ۱۲ بخش ۳۰ درجه‌ای دایرةالبروج گفته می‌شود که تقویم و طالع‌بینی از آن بهره می‌گیرد. صورت فلکی ناحیه‌ای از آسمان با ستارگان خاص است و اندازه‌اش یکسان نیست.

### چرا صورت‌های فلکی در فصل‌های مختلف فرق می‌کنند؟
چون زمین به دور خورشید می‌چرخد و در هر فصل بخش دیگری از آسمان شبانه در برابر ما قرار می‌گیرد.