سرانجام کیهان Ultimate fate of the universe

اینکه جهان چگونه پایان می‌یابد، یکی از بزرگ‌ترین پرسش‌های کیهان‌شناسی است. پاسخ به رفتار گسترش جهان و ماهیت انرژی تاریک بستگی دارد. چند سناریو مطرح است، اما سنجش‌های امروز یکی را بیش از بقیه ممکن می‌دانند.

## جهان چگونه پایان می‌یابد؟
دانشمندان سناریوهای اصلی زیر را بررسی می‌کنند:

• سردی بزرگ (مرگ گرمایی): جهان تا ابد شتابان گسترش می‌یابد، ستاره‌ها خاموش می‌شوند و کیهان به فضایی سرد و تهی می‌رسد؛ نگاه کنید به مرگ گرمایی جهان.
• فروپاشی بزرگ: گسترش متوقف و معکوس می‌شود و جهان به نقطه‌ای چگال بازمی‌گردد. شواهد کنونی این را تأیید نمی‌کنند.
• دریدگی بزرگ: اگر انرژی تاریک با گذر زمان قوی‌تر شود، همه‌چیز از کهکشان‌ها تا اتم‌ها از هم دریده می‌شود.
• فروپاشی خلأ: اگر خلأ کیهان ناپایدار باشد، حبابی از حالت انرژی پایین‌تر با سرعت نور گسترش می‌یابد.

## چه شواهدی داریم؟
در سال ۱۹۹۸ رصد ابرنواخترهای دوردست نشان داد گسترش جهان شتاب می‌گیرد. اندازه‌گیری‌های بعدی، از جمله تابش زمینهٔ کیهانی، همین تصویر را تأیید کردند. اگر انرژی تاریک ثابت بماند، ما به سوی سردی بزرگ می‌رویم. نتایج تازهٔ پیمایش DESI (۲۰۲۴ و ۲۰۲۵) نشانه‌هایی از احتمال تغییر انرژی تاریک در گذر زمان داده است، ولی این هنوز قطعی نیست.

## خط زمانی احتمالی
در سناریوی سردی بزرگ، ستاره‌سازی در حدود صد تریلیون سال آینده (۱۰ به توان ۱۴) به پایان می‌رسد. ستاره‌ها یکی‌یکی خاموش می‌شوند و جز کوتوله‌های سفید، ستاره‌های نوترونی و سیاه‌چاله‌ها چیزی نمی‌ماند. سیاه‌چاله‌ها نیز در مقیاس‌هایی بسیار بزرگ، که برای بزرگ‌ترین‌هایشان تا حدود ۱۰ به توان ۱۰۰ سال می‌رسد، با تابش هاوکینگ تبخیر می‌شوند. تمام این اعداد برآوردهایی نظری‌اند.

## پرسش‌های رایج
### سرانجام جهان چه خواهد بود؟
سرانجام جهان بر پایهٔ شواهد امروزی بیشتر گسترش بی‌پایان و سردشدن تدریجی است. در این سناریو ستاره‌ها خاموش می‌شوند و جهان تاریک و تهی می‌شود.

### آیا جهان دوباره فرومی‌پاشد؟
با دانسته‌های کنونی، فروپاشی دوبارهٔ جهان بعید است. رصدها نشان می‌دهند گسترش جهان شتاب می‌گیرد، نه کند می‌شود.

### مرگ گرمایی جهان چیست؟
مرگ گرمایی حالتی است که در آن همهٔ نواحی جهان به دمای یکسان و بسیار پایین می‌رسند. در آن حالت دیگر کاری انجام نمی‌شود و جهان تغییری نمی‌کند.

### آیا زمین پیش از پایان جهان از بین می‌رود؟
بله، زمین خیلی پیش‌تر از پایان جهان زیست‌ناپذیر می‌شود، چون خورشید رفته‌رفته درخشان‌تر می‌شود و سرانجام به غول سرخ تبدیل می‌شود؛ این رخداد چند میلیارد سال دیگر است و شاید زمین را ببلعد.