باد Wind

باد هوایی است که جابه‌جا می‌شود. هر جا هوا گرم‌تر شود، منبسط می‌شود و بالا می‌رود و فشار سطحی پایین می‌آید؛ هوای سردتر و سنگین‌تر اطراف به سمت آن می‌دود تا جایش را بگیرد. این جابه‌جایی همان بادی است که احساس می‌کنیم. پس خورشید با گرم کردن ناهمسانِ زمین، محرک اصلی همهٔ بادهاست.

باد چرا می‌وزد؟

سه نیرو جهت و شدت باد را تعیین می‌کنند. نخست نیروی گرادیان فشار که هوا را از فشار هوای بالا به پایین می‌راند. دوم اثر کوریولیس که به علت چرخش زمین باد را در نیمکرهٔ شمالی به راست و در جنوبی به چپ منحرف می‌کند. سوم اصطکاک با زمین که باد را کند می‌کند. در ارتفاع بالا این نیروها باد را موازی با خطوط هم‌فشار می‌گردانند.

باد محلی و باد جهانی

بادهای جهانی مثل بادهای غربی و بادهای تجاری از اختلاف دمای استوا و قطب می‌آیند. بادهای محلی از اختلاف دمای محلی: نسیم دریا در روز از دریا به خشکی و در شب برعکس است. باد موسمی نمونهٔ فصلی آن است. در ایران «بادِ صد و بیست روزه» سیستان نمونهٔ مشهوری است که از اواخر بهار تا پایان تابستان، حدود چهار ماه، می‌وزد و گاه بسیار شدید می‌شود.

چگونه باد را می‌سنجند؟

سرعت باد را با بادسنج (آنمومتر) و جهت آن را با بادنما می‌سنجند. مقیاس بوفورت که فرانسیس بوفورت در سال ۱۸۰۵ پیشنهاد کرد، باد را از صفر (آرام) تا دوازده (طوفان) بر پایهٔ اثر آن بر دریا و خشکی درجه‌بندی می‌کند. باد را به جهتی نام‌گذاری می‌کنند که از آن می‌آید؛ باد شمالی از شمال به جنوب می‌وزد.

پرسش‌های رایج

### باد از کجا می‌آید؟
باد از اختلاف دمای هوا و در نتیجه اختلاف فشار هوا می‌آید. خورشید نواحی مختلف را به یک اندازه گرم نمی‌کند و هوا برای برابر کردن فشار جابه‌جا می‌شود.

### چرا شب‌ها باد آرام‌تر است؟
در شب زمین سرد می‌شود و تضاد دمای محلی کم می‌شود، هوای نزدیک زمین هم پایدارتر می‌گردد. به همین دلیل بادهای سطحی غالباً در شب ضعیف‌تر می‌شوند.

### سرعت باد چگونه سنجیده می‌شود؟
سرعت باد را با دستگاهی به‌نام بادسنج به متر بر ثانیه، کیلومتر بر ساعت یا گره اندازه می‌گیرند. در مقیاس بوفورت هم می‌توان آن را از روی اثرش بر درخت و دریا تخمین زد.

### باد تندتر از چه سرعتی طوفان است؟
طبق مقیاس بوفورت، بادی که سرعتش از حدود ۱۱۸ کیلومتر بر ساعت بالاتر برود در بالاترین رده، یعنی رتبهٔ ۱۲ بوفورت، قرار می‌گیرد. این مرز تقریباً با آغاز رده‌های شدید طوفان حاره‌ای (هاریکن یا تایفون) هم‌خوان است؛ خود طوفان حاره‌ای از حدود ۶۳ کیلومتر بر ساعت نام می‌گیرد.