رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهزمینپدیده

چرخند حاره‌ای Tropical cyclone

چرخند حاره‌ای سامانه‌ای چرخان از ابر و باد با مرکز کم‌فشار بر فراز آب‌های گرم است. از باد پایدار حدود ۶۳ کیلومتر بر ساعت در ردهٔ توفان حاره‌ای قرار می‌گیرد؛ سامانه‌های قوی‌تر از حدود ۱۱۹ کیلومتر بر ساعت، بسته به حوضهٔ اقیانوسی، هاریکن یا تایفون نامیده می‌شوند.

نام‌های دیگر: هاریکن، سیکلون، تایفون، طوفان حاره‌ای

چرخند حاره‌ای
NASA/Goddard Space Flight Center / Wikimedia Commons · CC BY 2.0 · منبع تصویر

طوفان حاره‌ای (هاریکن، تایفون، سیکلون) از توفان‌های بسیار نیرومند جو زمین است: گردابی چرخان و صدها کیلومتری که انرژی خود را از گرمای آب اقیانوس می‌گیرد. هاریکن و تایفون نام‌های منطقه‌ای چرخندهای حاره‌ای قوی‌اند و نام‌گذاری به محل پیدایش و شدت بستگی دارد: «هاریکن» در اقیانوس اطلس و شمال‌شرقی آرام، «تایفون» در شمال‌غربی اقیانوس آرام و «سیکلون» در اقیانوس هند و جنوب اقیانوس آرام.

طوفان حاره‌ای چگونه به وجود می‌آید؟

آب با دمای حدود ۲۶٫۵ تا ۲۷ درجهٔ سانتی‌گراد تا عمق چند ده متر معمولاً یکی از شرایط مساعد تشکیل چرخند حاره‌ای است؛ رطوبت جو و تغییر باد با ارتفاع نیز اهمیت دارند. بخار آب از سطح گرم اقیانوس بالا می‌رود، چگالیده می‌شود و گرمای نهانش را آزاد می‌کند؛ این گرما هوا را بالاتر می‌کشد و فشار سطحی را پایین می‌آورد. هوای اطراف به‌سوی مرکز می‌دود و به‌دلیل اثر کوریولیس می‌چرخد. به همین دلیل طوفان حاره‌ای در فاصلهٔ چند درجه از استوا، که این اثر ناچیز است، معمولاً شکل نمی‌گیرد؛ استثناهای نادری وجود دارند.

ساختار و مقیاس شدت

در چرخندهای بالغ و قوی، مرکز طوفان «چشم» نام دارد، ناحیه‌ای نسبتاً آرام و کم‌ابر. دورتر، «دیوارهٔ چشم» قرار دارد که شدیدترین باد و باران آنجاست. شدت باد هاریکن را با مقیاس سفیر-سیمپسن از رتبهٔ یک تا پنج می‌سنجند؛ رتبهٔ پنج با بادهای پایدار دست‌کم ۲۵۲ کیلومتر بر ساعت همراه است. این مقیاس میزان سیلاب یا بالا آمدن آب دریا را نشان نمی‌دهد. بزرگ‌ترین خسارت معمولاً از موج توفان (بالا آمدن سطح دریا) و سیل ناشی از باران است، نه خود باد.

طوفان‌های حاره‌ای در منطقهٔ ما

دریای عرب و شمال اقیانوس هند هر سال چند سیکلون دارند. سیکلون گونو در سال ۲۰۰۷ به عمان رسید و اثرش به سواحل جنوبی ایران هم کشید. چنین طوفان‌هایی هنگام رسیدن به خشکی انرژی خود را از دست می‌دهند و ضعیف می‌شوند. فصل‌های گذار پیش و پس از باد موسمی زمان اصلی این طوفان‌ها در شمال اقیانوس هند است.

پرسش‌های رایج

  1. هاریکن و تایفون و سیکلون چه فرقی دارند؟

    همه به خانوادهٔ چرخندهای حاره‌ای تعلق دارند. هاریکن و تایفون نام منطقه‌ای چرخندهایی با باد پایدار دست‌کم حدود ۱۱۹ کیلومتر بر ساعت‌اند؛ نام‌گذاری و آستانه‌های رده‌بندی در حوضه‌های مختلف تفاوت دارد.

  2. چرا برای طوفان‌ها اسم می‌گذارند؟

    نام‌گذاری پیگیری و هشدار را ساده می‌کند و از اشتباه میان چند طوفان هم‌زمان جلوگیری می‌کند. سازمان جهانی هواشناسی فهرست‌هایی از نام‌ها را از پیش آماده کرده است و نام طوفان‌های بسیار مخرب برای همیشه کنار گذاشته می‌شود.

  3. چرا طوفان حاره‌ای با رسیدن به خشکی ضعیف می‌شود؟

    طوفان حاره‌ای با رسیدن به خشکی سوخت خود، یعنی بخار آب گرم اقیانوس، را از دست می‌دهد و اصطکاک زمین هم آن را کند می‌کند. با این حال باران سیل‌آسایش می‌تواند تا چند روز ادامه یابد.

  4. آیا گرمایش جهانی طوفان‌ها را شدیدتر می‌کند؟

    شواهد نشان می‌دهد با گرم‌تر شدن اقیانوس‌ها سهم طوفان‌های بسیار شدید و بارش آن‌ها بیشتر می‌شود. دربارهٔ اینکه شمار کل طوفان‌ها چه تغییری می‌کند، هنوز قطعیت کمتری هست.

منابع

  1. Tropical Cyclone Introduction · NOAA
  2. Minor Modification of Saffir-Simpson Hurricane Wind Scale Thresholds · NOAA National Weather Service

آخرین بازبینی:

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از چرخند حاره‌ای گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین