دانشنامهپدیده
طوفان حارهای Tropical cyclone
طوفان حارهای سامانه‌ای عظیم و چرخان از ابر و باد است که بر فراز اقیانوس‌های گرم شکل میگیرد و بادهای پایدارش دست‌کم حدود ۶۳ کیلومتر بر ساعت است و از حدود ۱۱۹ کیلومتر بر ساعت به بالا «هاریکن» یا «تایفون» نامیده میشود. در نقاط مختلف جهان به نام‌های هاریکن، تایفون و سیکلون شناخته میشود.
نام‌های دیگر: هاریکن، سیکلون، تایفون
طوفان حارهای (هاریکن، تایفون، سیکلون) غول‌پیکرترین توفان جوی روی زمین است: گردابی چرخان و صدها کیلومتری که انرژی خود را از گرمای آب اقیانوس میگیرد. این سه نام یک پدیده را نشان می‌دهند و فقط به محل پیدایش بستگی دارند: «هاریکن» در اقیانوس اطلس و شمال‌شرقی آرام، «تایفون» در شمال‌غربی اقیانوس آرام و «سیکلون» در اقیانوس هند و جنوب اقیانوس آرام.
طوفان حارهای چگونه به وجود می‌آید؟
طوفان حارهای برای شکل‌گیری به آبی با دمای دست‌کم حدود ۲۶٫۵ درجه سانتی‌گراد تا عمق چند ده متر نیاز دارد. بخار آب از سطح گرم اقیانوس بالا می‌رود، چگالیده میشود و گرمای نهانش را آزاد میکند؛ این گرما هوا را بالاتر می‌کشد و فشار سطحی را پایین می‌آورد. هوای اطراف به‌سوی مرکز می‌دود و به‌دلیل اثر کوریولیس می‌چرخد. به همین دلیل طوفان حارهای در فاصلهٔ چند درجه از استوا، که این اثر ناچیز است، شکل نمی‌گیرد.
ساختار و مقیاس شدت
مرکز طوفان «چشم» نام دارد، ناحیه‌ای نسبتاً آرام و کم‌ابر. دورتر، «دیوارهٔ چشم» قرار دارد که شدیدترین باد و باران آنجاست. شدت هاریکن را با مقیاس سفیر-سیمپسن از رتبهٔ یک تا پنج می‌سنجند؛ رتبهٔ پنج با بادهای پایدار بالاتر از حدود ۲۵۰ کیلومتر بر ساعت همراه است. بزرگ‌ترین خسارت معمولاً از موج توفان (بالا آمدن سطح دریا) و سیل ناشی از باران است، نه خود باد.
طوفانهای حارهای در منطقهٔ ما
دریای عرب و شمال اقیانوس هند هر سال چند سیکلون دارند. سیکلون گونو در سال ۲۰۰۷ به عمان رسید و اثرش به سواحل جنوبی ایران هم کشید. چنین طوفان‌هایی هنگام رسیدن به خشکی انرژی خود را از دست می‌دهند و ضعیف می‌شوند. فصل‌های گذار پیش و پس از باد موسمی زمان اصلی این طوفانها در شمال اقیانوس هند است.
پرسش‌های رایج
### هاریکن و تایفون و سیکلون چه فرقی دارند؟
از نظر فیزیکی هیچ فرقی ندارند و همه طوفان حارهایاند. تفاوت فقط در نام است که از اقیانوسی گرفته میشود که طوفان در آن شکل میگیرد.
### چرا برای طوفانها اسم میگذارند؟
نامگذاری پیگیری و هشدار را ساده میکند و از اشتباه میان چند طوفان همزمان جلوگیری میکند. سازمان جهانی هواشناسی فهرستهایی از نامها را از پیش آماده کرده است و نام طوفانهای بسیار مخرب برای همیشه کنار گذاشته میشود.
### چرا طوفان حارهای با رسیدن به خشکی ضعیف میشود؟
طوفان حارهای با رسیدن به خشکی سوخت خود، یعنی بخار آب گرم اقیانوس، را از دست میدهد و اصطکاک زمین هم آن را کند میکند. با این حال باران سیلآسایش میتواند تا چند روز ادامه یابد.
### آیا گرمایش جهانی طوفانها را شدیدتر میکند؟
شواهد نشان میدهد با گرمتر شدن اقیانوسها سهم طوفانهای بسیار شدید و بارش آنها بیشتر میشود. دربارهٔ اینکه شمار کل طوفانها چه تغییری میکند، هنوز قطعیت کمتری هست.