باد خورشیدی Solar wind

باد خورشیدی (Solar wind) پلاسمای داغی است که خورشید پیوسته از بالاترین لایهٔ جوّش به بیرون می‌فرستد. این جریان بیشتر پروتون و الکترون و مقداری هستهٔ هلیم دارد و میدان مغناطیسی خورشید را با خود می‌برد. اوژن پارکر در ۱۹۵۸ وجود آن را پیش‌بینی کرد و فضاپیمای مارینر ۲ در ۱۹۶۲ آن را اندازه گرفت.

باد خورشیدی از کجا می‌آید و چقدر سریع است؟

دمای تاج خورشید حدود یک میلیون درجه یا بیشتر است و گرانش خورشید نمی‌تواند این گاز بسیار داغ را نگه دارد. ذرات از تاج به بیرون می‌شتابند. دو نوع باد داریم:

• باد کند: سرعت حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ کیلومتر بر ثانیه، از نواحی استوایی.
• باد تند: حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ کیلومتر بر ثانیه، از حفره‌های تاجی.

در مدار زمین چگالی باد خورشیدی فقط حدود چند ذره در هر سانتی‌متر مکعب است، یعنی بسیار رقیق‌تر از بهترین خلأهای آزمایشگاهی زمینی.

باد خورشیدی چه اثری دارد؟

باد خورشیدی حباب عظیمی به نام هلیوسفر پیرامون منظومهٔ شمسی می‌سازد. وقتی به مغناطیس‌سپهر زمین می‌رسد، بیشتر منحرف می‌شود، ولی بخشی از ذرات از قطب‌ها وارد جو می‌شوند و شفق قطبی پدید می‌آورند. باد خورشیدی دُم دنباله‌دارها را از خورشید دور می‌کند. هر وقت باد شدیدتر شود، مثلاً با خروج جرم از تاج یا شراره خورشیدی، طوفان مغناطیسی رخ می‌دهد که می‌تواند ماهواره‌ها، شبکهٔ برق و رادیو را مختل کند. شدت باد با چرخهٔ خورشیدی هم تغییر می‌کند.

چگونه اندازه‌گیری می‌شود؟

ماهواره‌هایی که نزدیک نقطهٔ لاگرانژی اول می‌ایستند، و کاوشگر خورشیدی پارکر که از ۲۰۱۸ به تاج نزدیک می‌شود، باد را اندازه می‌گیرند تا سازوکار شتاب‌گیری آن را روشن کنند.

پرسش‌های رایج

### باد خورشیدی چیست؟
باد خورشیدی جریانی از ذرات باردار است که پیوسته از خورشید به فضا می‌رود.

### سرعت باد خورشیدی چقدر است؟
سرعت باد خورشیدی بین حدود ۳۰۰ تا ۸۰۰ کیلومتر بر ثانیه است.

### آیا باد خورشیدی برای انسان خطرناک است؟
نه برای انسان روی زمین، چون مغناطیس‌سپهر و جو از ما محافظت می‌کنند؛ ولی برای فضانوردان و ماهواره‌ها خطر دارد.

### باد خورشیدی با شفق قطبی چه ارتباطی دارد؟
ذرات باد خورشیدی که از مغناطیس‌سپهر وارد جو بالای قطب‌ها می‌شوند، با مولکول‌های هوا برخورد می‌کنند و شفق قطبی می‌سازند.