سیاره کوتوله Dwarf planet

سیارهٔ کوتوله ردهٔ تازه‌ای از اجرام منظومهٔ شمسی است که در سال ۲۰۰۶ اتحادیهٔ بین‌المللی نجوم (IAU) آن را تعریف کرد. این رده زمانی لازم شد که اجرام بزرگ و پلوتون‌مانندی در لبهٔ منظومه کشف شدند و تعریف دقیق «سیاره» ضرورت یافت.

## سیارهٔ کوتوله را چگونه تعریف می‌کنند؟
بر پایهٔ تعریف IAU، جرمی سیارهٔ کوتوله است که:

• به دور خورشید می‌گردد؛
• جرم کافی برای گرد شدن زیر گرانش خودش دارد؛
• مدار پیرامونش را از اجرام دیگر پاک نکرده است؛
• قمر سیاره‌ای نیست.

شرط پاک‌سازی مدار، تفاوت اصلی با سیاره‌های رسمی است.

## پنج سیارهٔ کوتولهٔ رسمی
پنج جرم در این رده‌اند: سرس در کمربند سیارکی، و پلوتون، اریس، هاومیا و مکی‌مکی در ناحیهٔ ورای نپتون. اریس در سال ۲۰۰۵ کشف شد و چون اندازه‌ای نزدیک به پلوتون و جرمی حدود ۲۷ درصد بیشتر از آن داشت، بحث بر سر تعریف سیاره را به نتیجه رساند. نام‌های دیگر، مانند سدنا، نامزدند و رسماً تأیید نشده‌اند.

## چرا پلوتون سیاره نیست؟
پلوتون از ۱۹۳۰ تا ۲۰۰۶ نهمین سیاره شمرده می‌شد، اما مدارش با اجرام کمربند کویپر مشترک است و آن‌ها را پاک نکرده. به همین دلیل در رده‌بندی ۲۰۰۶ سیارهٔ کوتوله نام گرفت. این رده‌بندی همچنان گاهی مورد انتقاد دانشمندان است.

## پرسش‌های رایج
### سیارهٔ کوتوله چیست؟
سیارهٔ کوتوله جرمی گرد است که به دور خورشید می‌گردد اما مدار خود را پاک نکرده است. قمر هم نیست.

### چند سیارهٔ کوتوله داریم؟
اتحادیهٔ بین‌المللی نجوم پنج سیارهٔ کوتولهٔ رسمی را می‌شناسد. آن‌ها سرس، پلوتون، اریس، هاومیا و مکی‌مکی‌اند.

### چرا پلوتون دیگر سیاره نیست؟
چون پلوتون مدار خود را از اجرام دیگر پاک نکرده است. از سال ۲۰۰۶ آن را سیارهٔ کوتوله می‌نامند.

### سیارهٔ کوتوله با سیارک چه فرقی دارد؟
سیارهٔ کوتوله جرم کافی برای گرد شدن دارد، اما سیارک‌ها معمولاً شکلی نامنظم دارند. همین تفاوت اصلی آن‌هاست.