واژهنامه · نجوم و اخترفیزیک
گذر transit
گذر عبور جرمی کوچک از جلوی قرص جرمی بزرگتر از دید ناظر است، مانند گذشتن عطارد یا زهره از جلوی خورشید که نقطهٔ سیاه کوچکی روی قرص آن میسازد.
گذر عطارد از جلوی خورشید حدود ۱۳ یا ۱۴ بار در هر سده رخ میدهد. گذر زهره بسیار نادرتر است و جفتجفت، با فاصلهٔ ۸ سال، میآید و میان هر جفت بیش از یک سده فاصله است. آخرین گذر زهره صبح ۱۷ خرداد ۱۳۹۱ (۶ ژوئن ۲۰۱۲) از ایران دیده شد.
همین پدیده راه اصلی یافتن سیارههای فراخورشیدی است: وقتی سیارهای از جلوی ستارهاش میگذرد، نور ستاره اندکی کم میشود. این روش گذر نام دارد.
در زبان رصدگران «گذر» معنای دیگری هم دارد: گذر ایستگاه فضایی یا ماهواره یعنی عبورش از آسمان شهر، نه از جلوی خورشید. گذر را با اختفا هم اشتباه نگیرید؛ در گذر جرم کوچک جلوی جرم بزرگ است و در اختفا جرم بزرگ جرم کوچک را میپوشاند.
در فلکبین ببینید
پرسشهای رایج
گذر بعدی عطارد و زهره از جلوی خورشید کی است؟
گذر بعدی عطارد از جلوی خورشید ۱۳ نوامبر ۲۰۳۲ است و پس از آن ۷ نوامبر ۲۰۳۹. گذر زهره بسیار نادرتر است: دو گذر بعدی زهره در دسامبر ۲۱۱۷ و دسامبر ۲۱۲۵ رخ میدهند. برای دیدن گذر عطارد تلسکوپ با فیلتر خورشیدی استاندارد جلوی دهانه لازم است، چون قرص عطارد برای چشم غیرمسلح بسیار کوچک است.
سیارههای فراخورشیدی را چطور با گذر پیدا میکنند؟
در روش گذر، تلسکوپ روشنایی هزاران ستاره را پیوسته میسنجد و دنبال افت کوچک و تکرارشوندهای میگردد که هنگام عبور سیاره از جلوی ستاره رخ میدهد. سیارهای به اندازهٔ مشتری نور ستارهای مانند خورشید را حدود ۱ درصد کم میکند و سیارهای به اندازهٔ زمین فقط حدود ۰٫۰۱ درصد. تلسکوپ فضایی کپلر با همین روش بیش از ۲ هزار سیاره یافت.
نگاه کردن به گذر عطارد یا زهره خطر دارد؟
بله. رصد گذر عطارد یا زهره یعنی نگاه کردن به خورشید، و نگاه مستقیم یا با دوربین و تلسکوپ بی فیلتر میتواند در چند ثانیه به شبکیه آسیب دائمی بزند. فقط از فیلتر خورشیدی مخصوص که جلوی دهانهٔ تلسکوپ بسته میشود، یا از روش تصویرافکنی روی کاغذ سفید، استفاده کنید؛ هرگز فیلتری را که پشت چشمی پیچ میشود به کار نبرید.
نامهای دیگر و املا
شکل درست نوشتن در فلکبین: گذر.
- عبور رایج







