دانشنامهمفهوم
روش گذر (ترانزیت) Transit method
روش گذر (ترانزیت) برای یافتن سیاره‌های فراخورشیدی است: وقتی سیارهای از مقابل ستارهٔ مادرش میگذرد، نور ستاره اندکی کم می‌شود و از این کاهش دورهای میتوان وجود و اندازهٔ سیاره را فهمید.
نام‌های دیگر: گذر سیاره، ترانزیت سیارهای
بیشتر برون‌سیاره‌هایی که تا امروز کشف شده‌اند، با روش گذر پیدا شده‌اند. اصل کار ساده است: اگر مدار سیارهای طوری باشد که از دید ما از مقابل ستاره بگذرد، مانند خورشیدگرفتگی بسیار کوچکی رخ میدهد و نور ستاره برای چند ساعت کمی افت میکند. این افت اگر در فاصله‌های منظم تکرار شود، نشانهٔ وجود سیاره است.
روش گذر چگونه کار میکند؟
تلسکوپ نور ستاره را مدت‌ها به‌طور پیوسته اندازه می‌گیرد و منحنی نور می‌سازد. وقتی سیاره از جلوی ستاره بگذرد، منحنی نور فرو می‌رود و دوباره بالا میآید. سه اطلاعات از آن به دست میآید:
- اندازهٔ سیاره: عمق افت نور به نسبت مساحت سیاره و ستاره است. سیارهای مثل مشتری که از مقابل ستاره‌ای شبیه خورشید میگذرد، حدود یک درصد از نور را می‌پوشاند. سیارهای هم‌اندازهٔ زمین تنها حدود ۰٫۰۰۸ درصد.
- دورهٔ مداری: فاصلهٔ زمانی میان دو گذر پشت‌سرهم.
- فاصله از ستاره: از دوره و قانون سوم کپلر محاسبه می‌شود.
محدودیت‌های روش گذر
برای دیدن گذر، مدار سیاره باید تقریباً از دید ما لبه‌ای باشد و احتمال این همترازی برای هر سیاره کم است؛ برای سیارهای شبیه زمین دور خورشید حدود نیم درصد. روش گذر بهتنهایی جرم سیاره را نمیدهد. برای این کار معمولاً آن را با اندازهگیری سرعت شعاعی ترکیب میکنند تا چگالی و ترکیب سیاره هم برآورد شود. دربارهٔ روش‌های دیگر روش‌های کشف برون‌سیاره را ببینید. گاهی هم ستاره‌های دوتایی گرفتی یا لکه‌های ستاره‌ای سیگنال کاذب می‌سازند و باید تأیید شود.
چه فضاپیماهایی از این روش استفاده کرده‌اند؟
تلسکوپ فضایی کپلر از ۲۰۰۹ حدود چهار سال به یک ناحیهٔ ثابت از آسمان نگاه کرد و هزاران سیارهٔ نامزد یافت. ماهوارهٔ تس تقریباً کل آسمان را بررسی میکند و جیمز وب از نور ستاره‌ای که از جو سیارهٔ در حال گذر میگذرد، ترکیب جو آن را می‌خواند. منظومهٔ ترپیست-۱ با همین روش کشف شد.
پرسش‌های رایج
### روش گذر برای کشف سیاره چیست؟
اندازهگیری کاهش دورهای نور ستاره وقتی سیارهای از مقابل آن میگذرد. از عمق و تکرار این کاهش، اندازه و دورهٔ مداری سیاره به دست میآید.
### چرا همهٔ سیارهها با روش گذر دیده نمیشوند؟
چون فقط سیارههایی که مدارشان از دید ما از مقابل ستاره میگذرد این پدیده را نشان میدهند، و این همترازی برای بیشتر سیارهها رخ نمیدهد.
### با روش گذر چه چیزی دربارهٔ جو سیاره میتوان فهمید؟
وقتی سیاره از مقابل ستاره میگذرد، بخشی از نور ستاره از جو سیاره عبور میکند و گازهای جو طولموجهای خاصی را جذب میکنند. طیفسنجی این نور ترکیب جو را نشان میدهد.
### کدام تلسکوپها بیشترین سیاره را با روش گذر یافتهاند؟
تلسکوپ فضایی کپلر و پس از آن ماهوارهٔ تس. کپلر بهتنهایی هزاران سیاره کشف کرد.