گذر زهره Transit of Venus

در گذر زهره، زهره درست میان زمین و خورشید قرار می‌گیرد و مثل نقطه‌ای سیاه روی قرص خورشید حرکت می‌کند. این پدیده شبیه خورشیدگرفتگی است، اما زهره آن‌قدر کوچک به نظر می‌رسد که فقط قطعه‌ای ناچیز از خورشید را می‌پوشاند و رصد آن نیازمند فیلتر ایمن است.

گذر زهره چرا بسیار کمیاب است؟

مدار زهره نسبت به مدار زمین کمی کج است، پس زهره در بیشتر هم‌ایستادی‌ها بالا یا پایین قرص خورشید می‌گذرد. گذر فقط وقتی رخ می‌دهد که مقارنه نزدیک گره‌های مداری باشد. الگوی رخداد چنین است: دو گذر به فاصلهٔ ۸ سال، سپس حدود ۱۰۵٫۵ یا ۱۲۱٫۵ سال انتظار. گذرهای اخیر در ۱۷۶۱، ۱۷۶۹، ۱۸۷۴، ۱۸۸۲، ۲۰۰۴ و ۲۰۱۲ رخ داد. گذر بعدی حدود دسامبر ۲۱۱۷ است و پس از آن ۲۱۲۵.

نقش علمی گذر زهره

ادموند هالی در سال ۱۷۱۶ پیشنهاد کرد گذر زهره را از نقاط مختلف زمین رصد کنند تا فاصلهٔ زمین تا خورشید، یعنی واحد نجومی، با روش اختلاف منظر به دست آید. به همین دلیل در ۱۷۶۱ و ۱۷۶۹ نخستین همکاری علمی جهانی شکل گرفت. جیمز کوک در ۱۷۶۹ برای رصد گذر به تاهیتی رفت. اگرچه رصدها با «پدیدهٔ قطرهٔ سیاه» مختل شد و دقت موردنظر به دست نیامد، این تلاش‌ها مرتبه‌ای از اندازهٔ واقعی منظومهٔ شمسی را معلوم کرد.

پیشتر یوهانس کپلر گذر زهره در ۱۶۳۱ را پیش‌بینی کرده بود، ولی دیده نشد. جرمیا هوراکس در ۱۶۳۹ نخستین بار گذر زهره را ثبت کرد.

گذر در اخترشناسی امروز

امروزه از اصل گذر در روش‌های یافتن سیاره‌های فراخورشیدی بهره می‌برند: وقتی سیاره‌ای از برابر ستارهٔ خود می‌گذرد، نور ستاره اندکی کم می‌شود. دانشمندان حتی گذر زهره را برای آزمون این روش به کار بردند.

پرسش‌های رایج

### گذر زهره چیست؟
گذر زهره پدیده‌ای است که طی آن زهره از میان زمین و خورشید می‌گذرد و به‌صورت نقطه‌ای تیره روی خورشید دیده می‌شود.

### آخرین گذر زهره کی بود؟
آخرین گذر زهره در ۵ و ۶ ژوئن ۲۰۱۲ رخ داد. گذر پیش از آن در ۲۰۰۴ بود.

### گذر بعدی زهره کی است؟
گذر بعدی زهره در دسامبر ۲۱۱۷ رخ می‌دهد و پس از آن گذر دیگری در ۲۱۲۵ است.

### آیا دیدن گذر زهره بی‌خطر است؟
فقط با فیلتر ایمن خورشیدی. نگاه مستقیم به خورشید بدون محافظ به چشم آسیب می‌زند، حتی در زمان گذر زهره.