دانشنامهمفهوم
تلسکوپ Telescope
تلسکوپ ابزاری است که با گردآوری و کانونی‌کردن نور یا دیگر امواج الکترومغناطیسی، اجرام دور را روشنتر و با جزئیات بیشتر نشان میدهد و ستون فقرات رصد نجومی است.
تلسکوپ ابزاری برای دیدن اجرام دور است. کار اصلی‌اش گردآوری نور بیشتر از چشم انسان است و بزرگ‌نمایی در مرتبهٔ دوم قرار دارد. هرچه دهانهٔ تلسکوپ بزرگتر باشد، نور بیشتری جمع میکند و جزئیات ریزتر را نشان میدهد.
تلسکوپ چگونه اختراع شد؟
نخستین تلسکوپها در اوایل قرن هفدهم در هلند پدید آمدند. هانس لیپرشی در سال ۱۶۰۸ برای اختراعی از این نوع درخواست ثبت داد. گالیلئو در سال ۱۶۰۹ نمونه‌ای ساخت و آن را به آسمان گرفت و دیدنی‌های بی‌سابقه‌ای مانند قمرهای مشتری و فازهای زهره را دید. کپلر طرحی بهتر ارائه داد و نیوتن در سال ۱۶۶۸ نخستین تلسکوپ بازتابی کاربردی را ساخت.
انواع تلسکوپ چیست؟
تلسکوپ‌های نوری دو دستهٔ اصلی دارند: شکستی که با عدسی نور را کانونی میکند و بازتابی که از آینه استفاده میکند. بیشتر تلسکوپ‌های بزرگ امروزی بازتابی‌اند. افزون بر نور مرئی، اخترشناسان طیف را در گسترهٔ وسیعی رصد می‌کنند: رادیویی، فروسرخ و پرتو ایکس و غیره. جو زمین بسیاری از این امواج را جذب میکند؛ پس تلسکوپ‌هایی مانند هابل و جیمز وب در فضا مستقر شده‌اند.
مشخصه‌های مهم تلسکوپ
- دهانه: قطر عدسی یا آینهٔ اصلی؛ مهمترین مشخصه است.
- فاصلهٔ کانونی: همراه با چشمی تعیین‌کنندهٔ بزرگ‌نمایی است.
- توان تفکیک: کمترین زاویه‌ای که دو نقطه هنوز جدا دیده می‌شوند.
- بزرگ‌نمایی: نسبت فاصلهٔ کانونی شیئی به چشمی؛ مقدار مفید آن به دهانه و جو بستگی دارد.
پرسش‌های رایج
### تلسکوپ را چه کسی اختراع کرد؟
هانس لیپرشی، عینکساز هلندی، در سال ۱۶۰۸ نخستین بار برای تلسکوپ تقاضای ثبت اختراع داد، ولی گالیلئو بود که آن را به نجوم آورد.
### مهمترین مشخصهٔ تلسکوپ چیست؟
دهانهٔ تلسکوپ. هرچه بزرگتر باشد، نور بیشتری جمع میکند و تصویر روشنتر و دقیقتری میدهد.
### چرا تلسکوپها را به فضا میفرستند؟
چون جو زمین نور را مختل میکند و بخشهایی از طیف، مانند پرتو ایکس و بخشی از فروسرخ، را جذب میکند. در فضا تصویری شفافتر به دست میآید.
فکت علمی
دانستنی‌ها
- ۹ مهر ۱۴۰۵تلسکوپ‌هایی که به هم وصل نیستندبه نظر میرسد برای ساختن تلسکوپی به بزرگی زمین، باید رادیوتلسکوپها را به هم وصل کرد. اما در اخترشناسی رادیویی چنین اتصالی لازم نیست: دادهٔ هر تلسکوپ را همراه با اطلاعات زمان دریافتش، معمولاً از یک ساعت اتمی محلی، ثبت م…
- ۱۹ آذر ۱۴۰۴جیمز وب؛ تلسکوپ فروسرختلسکوپ فضایی جیمز وب در نور فروسرخ میبیند، نوری که چشم ما نمیبیند. به همین دلیل میتواند نور بسیار کهن و کشیدهشدهٔ نخستین کهکشانها و گردوغبار پنهان را آشکار کند.
- ۳ مرداد ۱۴۰۴گالیله و تلسکوپگالیله در ۱۶۰۹ تلسکوپی با دو عدسی ساخت، یکی همگرا و یکی واگرا، و با آن دید سطح ماه صاف نیست و چهار قمر بزرگ مشتری را یافت؛ نخستین تلسکوپ را پیشتر هانس لیپرشی در هلند ثبت کرده بود.
- ۹ فروردین ۱۴۰۴حلقههای زحل با تلسکوپحلقههای زحل تقریباً کاملاً از یخ آب ساخته شده‌اند و اندکی مادهی سنگی هم دارند؛ با چشم غیرمسلح دیده نمیشوند، اما گالیله در ۱۶۱۰ با تلسکوپ نخستین بار آنها را دید.
- ۲۲ مهر ۱۴۰۳تلسکوپ دوعدسی و گالیلهگالیله ۳۰ نوامبر ۱۶۰۹ تلسکوپش را بهسوی ماه گرفت و دید سطح آن صاف نیست؛ دلیل نابرابری سایهها را کوهها و دهانههای ماه دانست.
- ۲۰ مهر ۱۴۰۳تلسکوپ شکستیتلسکوپ شکستی گونهای تلسکوپ نوری است که برای ساختن تصویر از یک عدسی بهعنوان شیئی استفاده میکند؛ در آغاز شیئی فقط یک قطعه بود و یک سده بعد عدسیهای دو و سهقطعهای ساخته شدند.
- ۱۱ تیر ۱۴۰۳حلقههای زحل با تلسکوپ کوچکحلقههای زحل با تلسکوپ دیده می‌شوند و با چشم غیرمسلح پیدا نیستند؛ گالیله در ۱۶۱۰ نخستین بار آنها را دید. حلقهها از ذرههایی به اندازهٔ میکرومتر تا چند متر ساخته شده‌اند که تقریباً همه یخ آباند و اندکی مادهٔ سنگی دارن…
- ۶ اسفند ۱۴۰۲نخستین تلسکوپ و گالیلههانس لیپرشی، عینکساز آلمانی-هلندی، در ۱۶۰۸ برای تلسکوپ شکستی درخواست ثبت اختراع داد. گالیله در ۱۶۰۹ با شنیدن توصیف آن تلسکوپی ساخت، آن را بهتر کرد و با آن قمرهای مشتری را دید.
- ۱ اسفند ۱۴۰۲نگاه به گذشته با تلسکوپنور ستارهها و کهکشانها سالهای بسیار طول میکشد تا به ما برسد؛ پس هرچه دورتر ببینیم، به گذشتهای دورتر نگاه کردهایم.
- ۲۷ آبان ۱۴۰۲تلسکوپ ساده و آسمانحتی یک دوربین دوچشمی ساده چهار قمر بزرگ مشتری، یعنی آیو، اروپا، گانیمد و کالیستو، را نشان میدهد؛ گالیله با تلسکوپی ۲۰ برابر در ژانویهٔ ۱۶۱۰ نخستین بار آنها را دید.
- ۹ مهر ۱۴۰۲اختراع تلسکوپقدیمیترین سند موجود از تلسکوپ، درخواست ثبت اختراعی در سال ۱۶۰۸ به دولت هلند از هانس لیپرشی، عینکساز هلندی (نه اخترشناس)، است؛ هرچند مخترع واقعی معلوم نیست. گالیله در ۱۶۰۹ نمونهٔ خودش را ساخت و با آن آسمان را رصد کرد.
- ۲۱ شهریور ۱۴۰۲ساخت تلسکوپ شکستیتلسکوپ شکستی نوعی تلسکوپ نوری است که یک عدسی را بهعنوان شیئی برای ساختن تصویر به کار میبرد. بزرگنماییاش از تقسیم فاصلهٔ کانونی عدسی شیئی بر فاصلهٔ کانونی عدسی چشمی به دست میآید.
تصویر روز ناسا
در تصویرهای روز
نمایی از کهکشان M64 با تلسکوپ وب۲۵ شهریور ۱۴۰۵- پرتاب تلسکوپ فضایی رومن۹ شهریور ۱۴۰۵
تصاویر تلسکوپ جیمز وب از سحابی سر شیر۴ شهریور ۱۴۰۵
سحابی جمجمه از تلسکوپ وب۱۸ اسفند ۱۴۰۴
سحابی تخممرغ از تلسکوپ هابل۶ اسفند ۱۴۰۴
سیارهنمای عنکبوت قرمز از نگاه تلسکوپ وب۱۴ بهمن ۱۴۰۴
کهکشان مارپیچی میلهای NGC 1365 از نگاه تلسکوپ جیمز وب۱ بهمن ۱۴۰۴
مشتری از دید تلسکوپ فضایی جیمز وب۲۸ دی ۱۴۰۴
سحابی مستطیل قرمز از نگاه تلسکوپ هابل۱۵ دی ۱۴۰۴
آپپ: پوستههای عجیب غبار از تلسکوپ جیمز وب۳ آذر ۱۴۰۴
ردهای ستارهای بر فراز تلسکوپ یکمایلی۲۲ شهریور ۱۴۰۴
ء NGC 6072: یک سحابی سیارهای پیچیده از نگاه تلسکوپ وب۱۴ مرداد ۱۴۰۴