رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهمنظومهٔ شمسیجرم آسمانی

عطارد Mercury

عطارد کوچک‌ترین و نزدیک‌ترین سیاره به خورشید است؛ جهانی سنگی با هستهٔ فلزی بزرگ، برونسپهری بسیار رقیق و چرخه‌ای که در آن یک روز خورشیدی حدود دو برابر سال سیاره طول می‌کشد.

نام‌های دیگر: Mercury (planet)

عطارد
NASA/Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory/Carnegie Institution of Washington. Edited version of Image:Mercury in color - Prockter07.jpg by Papa Lima Whiskey. / Wikimedia Commons · Public domain · منبع تصویر

مشخصات

به دورخورشید
شعاعحدود ۲٬۴۴۰ کیلومتر
قطرحدود ۴٬۸۸۰ کیلومتر؛ دو برابر شعاع تقریبی
دورهٔ مداریحدود ۸۸ روز زمینی
دورهٔ چرخش نجومیحدود ۵۸٫۶ روز زمینی
روز خورشیدیحدود ۱۷۶ روز زمینی؛ فاصلهٔ دو ظهر پیاپی
فاصلهٔ میانگین از خورشیدحدود ۵۸ میلیون کیلومتر (۰٫۳۹ واحد نجومی)
قمر و حلقهندارد

بر پایهٔ منابع بازبینی‌شدهٔ این مدخل.

زندههمین حالا

عطارد در آسمان تهران

ارتفاع از افق
—
طلوع
—
غروب
—
فاصله از زمین
—
صورت فلکی
—
قدر
—

در مرورگر شما حساب می‌شود؛ شهرتان جایی فرستاده نمی‌شود.

غروب شده و هنوز روشنایی از افق نرفته است. روی نقشه عطارد را پیدا می‌کنید، اما همان سمت چند ساختمان یا رشته‌ای از کوه‌ها قرار دارد. مسئلهٔ رصد عطارد (Mercury) اغلب همین است: هدف را باید نزدیک افق و در گرگ‌ومیش جست‌وجو کنید، نه هر جای تاریک آسمان که راحت‌تر است. این سیاره هم در رصد و هم در توضیح ویژگی‌هایش چند دام دارد؛ نزدیک‌ترین بودن به خورشید، نه به معنای همیشه دیده شدن است و نه به معنای داغ‌ترین بودن.

به‌طور خلاصه

عطارد سیاره‌ای سنگی است که حدود هر ۸۸ روز زمینی یک بار به دور خورشید می‌گردد. چرخش نجومی عطارد حدود ۵۸٫۶ روز زمینی طول می‌کشد، اما روز خورشیدی آن حدود ۱۷۶ روز زمینی است؛ یک سوی سیاره همیشه رو به خورشید نمی‌ماند. بخش‌های آفتاب‌گیر عطارد می‌توانند بسیار داغ شوند، در حالی که سایه‌های همیشگی قطبی به حفظ یخ آب کمک می‌کنند. برای رصد از ایران، زمان و افق مناسب شهر خود را بررسی کنید و ابزار را برای یافتن عطارد به اطراف خورشید نشانه نروید.

عطارد را از ایران کجا و کی ببینیم؟

عطارد را باید در زمان مناسب و با افق باز، پیش از طلوع یا پس از غروب پیدا کنید؛ برای همهٔ شهرها و فصل‌ها یک ساعت ثابت وجود ندارد. نزدیکی ظاهری سیاره به خورشید باعث می‌شود بخش زیادی از فرصت رصد در روشنایی گرگ‌ومیش باشد. گاهی افق غربیِ باز برای رصد شامگاهی لازم است و گاهی افق شرقی برای رصد صبحگاهی. تاریخ و موقعیت سیاره تعیین می‌کنند کدام وضعیت را دنبال کنید.

پیش از رفتن به پشت‌بام یا بیرون شهر، آسمان زندهٔ فلک‌بین را برای شهر و زمان خود بررسی کنید. بالای افق بودن در محاسبه کافی نیست: ساختمان، کوه، غبار و روشنایی زمینه می‌توانند مانع دید شوند. برای رصدگر تهران، یک افق پوشیده از ساختمان ممکن است از کمبود ابزار مهم‌تر باشد؛ برای رصدگر شهری با افق کوهستانی، زمان پنهان شدن پشت کوه با غروب محاسباتی سیاره تفاوت دارد.

دورترین فاصلهٔ ظاهری عطارد از خورشید به تنهایی همهٔ شرایط رصد را توضیح نمی‌دهد. زاویهٔ مسیر سیاره نسبت به افق و ارتفاع آن در محل شما هم مهم است. بنابراین خبری که «این روزها بهترین فرصت دیدن عطارد است» می‌گوید، باید با شرایط محلی همراه شود. اگر افق بسته باشد، یک فرصت خوب عمومی ممکن است در محل شما به فرصت خوبی تبدیل نشود.

برای نخستین تلاش، پیدا کردن خود سیاره هدف کافی است؛ از تلسکوپ انتظار دیدن همان دهانه‌های واضحِ عکس‌های فضاپیما را نداشته باشید. فرصت کوتاه، ارتفاع کم و هوای نزدیک افق می‌توانند تصویر را ناآرام کنند. اگر سیاره پایین رفته یا آسمان روشن‌تر از توان تشخیص شماست، رصد را به نوبت مناسب دیگری واگذار کنید. تعقیب عجولانهٔ یک هدف نزدیک خورشید ارزش خطر را ندارد.

سیاره‌ای کوچک با هسته‌ای بزرگ

عطارد کوچک‌ترین سیارهٔ منظومهٔ شمسی است، اما بخش بزرگی از شعاع آن را هستهٔ فلزی می‌گیرد. شعاع سیاره حدود ۲٬۴۴۰ کیلومتر است و هسته حدود ۸۵ درصد شعاع عطارد را در بر می‌گیرد. واژهٔ «شعاع» در این مقایسه ضروری است؛ از آن نمی‌توان نتیجه گرفت ۸۵ درصد جرم یا حجم سیاره هسته است. این نسبت دربارهٔ طول شعاعی است، نه همهٔ راه‌های سنجیدن اندازهٔ یک جسم.

هستهٔ عطارد را نباید یک گلولهٔ کاملاً جامد و بی‌تحول فرض کرد. شواهد از مایع بودن بخشی از آن پشتیبانی می‌کنند. برای شناخت درون سیاره، پژوهشگران از اثر ویژگی‌های داخلی بر اندازه‌گیری‌های فضاپیما کمک می‌گیرند؛ عکس یک دهانه، به تنهایی تصویر مرکز سیاره نیست. بزرگ بودن هسته هم یکی از ویژگی‌هایی است که عطارد را از تصور سادهٔ «یک ماه کوچک کنار خورشید» جدا می‌کند.

سطح عطارد دهانه‌های برخوردی فراوان، دشت‌ها و پرتگاه‌ها دارد. دهانهٔ برخوردی را برخورد جسمی به سطح می‌سازد؛ هر حفره‌ای را نباید دهانهٔ آتشفشانی نامید. سرد شدن و انقباض سیاره نیز در پیدایش بعضی پرتگاه‌ها نقش داشته است. شکل ظاهری عارضه نقطهٔ شروع بررسی است، اما برای تشخیص منشأ باید هندسه، زمینهٔ زمین‌شناختی و داده‌ها را کنار هم گذاشت.

عکس‌های رنگیِ عطارد ممکن است تفاوت مواد و ویژگی‌های سطح را برجسته کنند. رنگ پردازش‌شده می‌تواند برای فهم زمین‌شناسی مفید باشد، اما قرار نیست همان رنگی باشد که چشم در تلسکوپ می‌بیند. یک تصویر زیبا از کل قرص سیاره، هم نمای کلی می‌دهد و هم نیاز به توضیح دربارهٔ شیوهٔ نمایش داده دارد.

قرص عطارد از داده‌های نخستین گذر مسنجر، با تفاوت‌های رنگی پردازش‌شدهٔ سطح
قرص عطارد از داده‌های نخستین گذر مسنجر، با تفاوت‌های رنگی پردازش‌شدهٔ سطح NASA/Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory/Carnegie Institution of Washington. Edited version of Image:Mercury in color - Prockter07.jpg by Papa Lima Whiskey. / Wikimedia Commons · Public domain

این تصویر از داده‌های نخستین گذر مسنجر ساخته شده و رنگ‌های آن را نباید به نمای چشم در تلسکوپ نسبت داد؛ NASA/JHUAPL/Carnegie Institution of Washington، ویرایش مرکزگذاری Papa Lima Whiskey؛ مالکیت عمومی.

چرا نزدیک‌ترین سیاره، داغ‌ترین نیست؟

عطارد نزدیک‌ترین سیاره به خورشید است، اما زهره به دلیل اثر گلخانه‌ای شدیدِ جو خود داغ‌تر است. فاصله از خورشید به تنهایی دمای یک جهان را تعیین نمی‌کند. نقش جو در دریافت، نگهداری و خروج انرژی مهم است؛ شرایط زهره و عطارد از این نظر بسیار متفاوت‌اند. پس ترتیب سیاره‌ها در فاصله از خورشید، جدول مستقیم دمای سطح نیست.

دمای بخش‌های روز عطارد می‌تواند به حدود ۴۳۰ درجهٔ سلسیوس برسد و بخش‌های شب می‌توانند تا حدود منفی ۱۸۰ درجهٔ سلسیوس سرد شوند. این اعداد توصیف حدود شرایط‌اند؛ نباید آن‌ها را دمای یکسان همهٔ سطح یا پیش‌بینی یک نقطه در هر ساعت دانست. مکان، روشنایی و سایه اهمیت دارند. عبارت «عطارد همیشه داغ است» همان اندازه ناقص است که «شبِ عطارد سرد است چون آن سوی سیاره از خورشید بسیار دورتر شده».

عطارد جو غلیظی مانند زمین ندارد، اما کاملاً بدون اتم هم نیست. برونسپهر آن پوششی بسیار رقیق از اتم‌هاست؛ فرایندهایی مانند اثر باد خورشیدی و برخوردها می‌توانند اتم‌هایی را از سطح جدا کنند. برونسپهر را نباید با جو متراکم و انتقال گرمای آن یکسان دانست. جملهٔ کوتاه «عطارد جو ندارد» اگر به معنای نبود هرگونه ذره گرفته شود، تصویر علمی درستی نمی‌دهد.

نبود جو غلیظ کمک می‌کند تفاوت شرایط بخش‌های روشن و تاریک را بفهمیم. برای توضیح سرمای شب، فاصلهٔ کلی مدار سیاره کافی نیست؛ باید دید سطح چه مقدار انرژی می‌گیرد و چگونه آن را از دست می‌دهد. همین توجه به روشنایی و سایه، راه فهم یخ قطبی را نیز باز می‌کند. یک سیاره می‌تواند بخش‌هایی بسیار داغ و در همان حال پناهگاه‌هایی بسیار سرد داشته باشد.

روز، سال و سه چرخش در دو مدار

عطارد در هر دو دور گردش به دور خورشید، سه بار نسبت به ستاره‌های دور به دور خود می‌چرخد؛ یک نیمکرهٔ آن همیشه رو به خورشید نیست. این رابطه را تشدید ۳ به ۲ می‌نامند. دورهٔ مداری حدود ۸۸ روز زمینی و دورهٔ چرخش نجومی حدود ۵۸٫۶ روز زمینی است. چرخش نجومی یعنی زمانی که سیاره نسبت به ستاره‌های دور یک دور کامل می‌چرخد.

این وضعیت با چرخش همگام یک به یک فرق دارد. در حالت یک به یک، یک دور چرخش با یک دور مدار همراه است؛ عطارد چنین رابطه‌ای ندارد. شنیدن واژهٔ «تشدید» یا نزدیکی سیاره به خورشید نباید ما را به همان تصویر یک سوی همیشه روشن برساند. عددهای نسبت، بخشی از توضیح‌اند: سه چرخش در دو مدار، نه یک چرخش در یک مدار.

روز خورشیدی عطارد حدود ۱۷۶ روز زمینی است؛ منظور فاصلهٔ دو ظهر پیاپی یا یک چرخهٔ کامل وضعیت روزانهٔ خورشید است. این مقدار حدود دو برابر سال عطارد است. چرخش نجومی ۵۸٫۶ روزه و روز خورشیدی ۱۷۶ روزه به دو پرسش متفاوت جواب می‌دهند، نه اینکه دو منبع دربارهٔ یک کمیت ساده با هم اختلاف داشته باشند. هنگام نقل «طول روز»، تعریف را هم باید نقل کرد.

خورشیدِ دیده‌شده از سطح، تنها تحت تأثیر چرخش سیاره نیست؛ عطارد هم‌زمان در مدار حرکت می‌کند. ترکیب این دو حرکت، دورهٔ روز خورشیدی را می‌سازد. مدار عطارد نیز بیضی است و سرعت حرکت در آن یکنواخت نیست. این ویژگی می‌تواند در بعضی نقاط به حرکت ظاهری غیرعادی خورشید، از جمله برگشت کوتاه آن در آسمان، منجر شود. برای تصور دقیق یک طلوع، موقعیت روی سیاره هم اهمیت دارد.

سه برچسب را جدا نگه دارید: «سال» برای مدار، «چرخش نجومی» برای نسبت به ستاره‌ها و «روز خورشیدی» برای چرخهٔ خورشید. گفتن «عطارد در ۵۸٫۶ روز می‌چرخد» پاسخ پرسش «فاصلهٔ دو ظهر چقدر است؟» نیست.

یخ در سایهٔ سیاره‌ای داغ

یخ آب می‌تواند در دهانه‌های قطبیِ همیشه‌تاریک عطارد حفظ شود، چون شرایط سایه با دمای بخش‌های آفتاب‌گیر تفاوت دارد. خبر آزمایشگاه پیشرانش جت در ۲۹ نوامبر ۲۰۱۲، مجموعه‌ای از شواهد مسنجر را در پشتیبانی از وجود یخ آب گزارش کرد. این نتیجه با نزدیک بودن عطارد به خورشید تناقض ندارد؛ انرژی رسیده به یک پناهگاه سایه‌دار با انرژی سطحی که آفتاب می‌گیرد یکسان نیست.

بعضی ذخیره‌ها می‌توانند در سطح باشند و بعضی زیر لایه‌ای تیره حفظ شوند. پس تصویر سادهٔ «تمام قطب یک دشت سفید یخی است» دقیق نیست. برای شناخت محل و شرایط ذخیره‌ها باید داده‌های روشنایی، دما و سنجش‌های مربوط به مواد را کنار هم گذاشت. یک رنگ روی نقشه نیز ممکن است علامت نمایش شواهد باشد، نه رنگ واقعی ماده در محل.

نقشهٔ قطب شمال عطارد با نواحی زردِ بازتاب راداری مرتبط با شواهد یخ آب
نقشهٔ قطب شمال عطارد با نواحی زردِ بازتاب راداری مرتبط با شواهد یخ آب NASA/Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory/Carnegie Institution of Washington / Wikimedia Commons · Public domain

زرد در این تصویر نشان‌گذاری دادهٔ راداری است، نه رنگ واقعی یخ؛ داده‌های مسنجر و رادار آرسیبو، NASA/JHUAPL/Carnegie Institution of Washington؛ مالکیت عمومی.

از وجود یخ نمی‌توان حضور جاندار را نتیجه گرفت. یخ آب یک ویژگی محیطی است؛ میزان، منشأ و تاریخ حفظ آن پرسش‌های علمی جداگانه دارند. نتیجهٔ مهم برای فهم عطارد این است که به جای یک دمای واحد برای کل جهان، باید شرایط محل را بررسی کرد. سایه در این سیاره صرفاً لکه‌ای روی عکس نیست؛ می‌تواند محیطی متفاوت بسازد.

کاوشگرها چه چیزی از عطارد آموخته‌اند؟

کاوشگرها شکل سطح، میدان، ترکیب و شرایط قطبی عطارد را بررسی کرده‌اند؛ همهٔ آن‌ها مدارگرد نبوده‌اند. مارینر ۱۰ (Mariner 10) در ۳ نوامبر ۱۹۷۳ پرتاب شد و نخستین گذر نزدیک آن از عطارد در ۲۹ مارس ۱۹۷۴ بود. سه گذر در ۱۹۷۴ و ۱۹۷۵ اطلاعاتی دربارهٔ سطح پرحفره و میدان سیاره فراهم کرد. گذر نزدیک با ماندن در مدار فرق دارد؛ مسیر پرواز تعیین می‌کند چه داده‌هایی و در چه بازه‌ای جمع شوند.

مسنجر (MESSENGER) نخستین مدارگرد عطارد شد و از ۲۰۱۱ تا پایان مأموریت در ۳۰ آوریل ۲۰۱۵ آن را بررسی کرد. مأموریت با برخورد فضاپیما به سطح پایان یافت. داده‌های مسنجر برای نقشه، ترکیب، میدان و شواهد یخ قطبی به کار رفتند. پژوهش با پایان فضاپیما تمام نمی‌شود؛ آرشیو اندازه‌گیری‌ها می‌تواند سال‌ها بعد موضوع تحلیل دوباره باشد.

بپی‌کلمبو (BepiColombo) مأموریت مشترک اروپا و ژاپن است که در ۲۰ اکتبر ۲۰۱۸ پرتاب شد. این مأموریت دو مدارگرد دارد: مدارگرد اروپایی برای بررسی سیاره و مدارگرد ژاپنی میو (Mio) برای پژوهش دربارهٔ محیط مغناطیسی آن. ساختار یک مجموعهٔ در سفر را نباید با دو مدارگردی که بعداً کار علمی خود را انجام می‌دهند یکی گرفت؛ مرحله‌های مأموریت اطلاعات متفاوتی دارند.

در برگهٔ اطلاعات آژانس فضایی اروپا که در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶ بررسی شد، ورود مدارگردها برای ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶ و آغاز عملیات علمی برای آوریل ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده بود. این تاریخ‌ها هنوز برنامهٔ آینده‌اند، نه تأیید ورود انجام‌شده. تاریخ ۲۰۲۵ در شرح‌های قدیمی را نباید وضعیت کنونی مأموریت دانست. حتی دیدن زمان یک مرحله در جدول برنامه، جای خبر تأیید وقوع آن مرحله را نمی‌گیرد.

عکس سطح را با منظرهٔ تلسکوپ اشتباه نگیریم

عکس نزدیک و نقشهٔ علمی عطارد با آنچه رصدگر از زمین می‌بیند یکسان نیستند؛ فاصله، ابزار و پردازش داده در نما نقش دارند. یک فضاپیما می‌تواند از عارضه‌ای جزئیات ثبت کند که در رصد معمولی از زمین آشکار نیست. نقشهٔ راداری یا رنگ تقویت‌شده نیز برای پاسخ به پرسشی مشخص ساخته می‌شود، نه برای شبیه‌سازی کامل دید چشم.

تاریخ، نوع داده و توضیح رنگ را پیدا کنید. تصویر یک دهانه نمای کل سیاره نیست؛ رنگ نمایش شواهد یخ هم رنگ واقعی یخ نیست. این دقت، عکس را به شاهد تبدیل می‌کند.

برای رصد بعدی، افق مناسب را انتخاب کنید و نتیجه را با زمان ثبت کنید. آن نقطهٔ کوچک جهانی با روز طولانی، شب سرد و یخِ سایه‌دار است.

پرسش‌های رایج

  1. عطارد چه سیاره‌ای است؟

    عطارد کوچک‌ترین و نزدیک‌ترین سیارهٔ منظومهٔ شمسی به خورشید است. عطارد سیاره‌ای سنگی با شعاع حدود ۲٬۴۴۰ کیلومتر و هستهٔ فلزی بزرگ است و حدود هر ۸۸ روز زمینی مدار خود را کامل می‌کند. عطارد قمر و حلقه ندارد. نزدیک بودن مدار عطارد به خورشید، رصد آن از زمین را به زمان و افق مناسب وابسته می‌کند.

  2. آیا عطارد داغ‌ترین سیاره است؟

    عطارد داغ‌ترین سیاره نیست؛ زهره به دلیل اثر گلخانه‌ای شدیدِ جو خود داغ‌تر است. بخش‌های روز عطارد می‌توانند به حدود ۴۳۰ درجهٔ سلسیوس برسند و بخش‌های شب تا حدود منفی ۱۸۰ درجهٔ سلسیوس سرد شوند. این عددها دمای یکسان تمام سطح نیستند. فاصله از خورشید تنها عامل تعیین دما نیست؛ جو و شرایط روشنایی نیز اهمیت دارند.

  3. روز و سال عطارد چقدر طول می‌کشند؟

    سال عطارد، یعنی یک دور مدار به دور خورشید، حدود ۸۸ روز زمینی طول می‌کشد. چرخش نجومی عطارد نسبت به ستاره‌های دور حدود ۵۸٫۶ روز زمینی است. روز خورشیدی عطارد، یعنی فاصلهٔ دو ظهر پیاپی، حدود ۱۷۶ روز زمینی یا حدود دو سال عطارد طول می‌کشد. این سه عدد به سه تعریف زمانی متفاوت اشاره دارند.

  4. آیا یک سوی عطارد همیشه رو به خورشید است؟

    یک سوی عطارد همیشه رو به خورشید نیست. عطارد در هر دو دور مدار به دور خورشید، سه بار نسبت به ستاره‌های دور می‌چرخد؛ این رابطه تشدید ۳ به ۲ است. تشدید عطارد را نباید با چرخش همگام یک به یک اشتباه گرفت. دورهٔ چرخش نجومی عطارد حدود ۵۸٫۶ روز زمینی و دورهٔ مداری آن حدود ۸۸ روز زمینی است.

  5. چرا روی عطارد یخ آب وجود دارد؟

    یخ آب در دهانه‌های قطبیِ همیشه‌تاریک عطارد می‌تواند حفظ شود، چون این پناهگاه‌ها مانند بخش‌های آفتاب‌گیر گرم نمی‌شوند. شواهد مسنجر در گزارش ۲۹ نوامبر ۲۰۱۲ آزمایشگاه پیشرانش جت از وجود یخ آب پشتیبانی می‌کردند. بعضی ذخیره‌ها در سطح و بعضی زیر لایه‌ای تیره‌اند. وجود یخ با داغی نقاط روشن عطارد تناقض ندارد و به معنای کشف حیات نیست.

  6. عطارد را از ایران چگونه ببینیم؟

    برای دیدن عطارد از ایران، زمان مناسب گرگ‌ومیش و افق باز لازم است؛ موقعیت عطارد را برای شهر و تاریخ خود بررسی کنید. رصد شامگاهی به افق مناسب سمت غروب و رصد صبحگاهی به افق مناسب سمت طلوع نیاز دارد. ساختمان، کوه و غبار می‌توانند مانع دید شوند. برای جست‌وجوی عطارد، دوچشمی یا تلسکوپ را به اطراف خورشید نشانه نروید.

  7. آیا عطارد جو و قمر دارد؟

    عطارد قمر و حلقه ندارد و جو غلیظی مانند زمین هم ندارد، اما برونسپهری بسیار رقیق از اتم‌ها پیرامون آن وجود دارد. فرایندهایی مانند باد خورشیدی و برخوردها می‌توانند اتم‌ها را از سطح عطارد جدا کنند. عبارت «عطارد جو ندارد» اگر به معنای نبود کامل هرگونه ذره فهمیده شود دقیق نیست؛ برونسپهر با جو متراکم زمین تفاوت دارد.

  8. بپی‌کلمبو چه وقت به مدار عطارد می‌رسد؟

    برگهٔ اطلاعات آژانس فضایی اروپا که در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶ بررسی شد، ورود مدارگردهای بپی‌کلمبو به مدار عطارد را برای ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶ و آغاز عملیات علمی را برای آوریل ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی کرده بود. این تاریخ‌ها برنامهٔ آینده‌اند و ممکن است تغییر کنند. بپی‌کلمبو در ۲۰ اکتبر ۲۰۱۸ پرتاب شد؛ پرتاب و ورود به مدار دو رویداد جدا هستند.

منابع

  1. Mercury Facts · NASA · مشاهدهٔ پژوهشگر: 2026-10-13
  2. MESSENGER · NASA · مشاهدهٔ پژوهشگر: 2026-10-13
  3. Mariner 10 · NASA · مشاهدهٔ پژوهشگر: 2026-10-13
  4. BepiColombo factsheet · ESA · برنامهٔ آینده؛ مشاهدهٔ پژوهشگر: 2026-10-
  5. Mercury Exploration · NASA · مشاهدهٔ پژوهشگر: 2026-10-13
  6. NASA Spacecraft Finds New Mercury Water Ice Evidence · NASA/JPL · 2012-11-29
  7. BepiColombo — ESA Bulletin 103 · ESA؛ Grard, Novara, Scoon · 2000؛ فقط فیزیک پایدار عطارد، نه برنامهٔ

آخرین بازبینی:

راهنما و مقاله

برای خواندن بیشتر

همه

فکت علمی

دانستنی‌ها

همهٔ فکت‌ها

اخبار نجوم

در خبرها

همه

تصویر روز ناسا

در تصویرهای روز

همه

در چنین روزی

در تاریخ علم

در همان خبرها

مدخل‌هایی که با عطارد در یک خبر آمده‌اند.

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از عطارد گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین