دانشنامهجرم آسمانی
آلومینیوم Aluminium
آلومینیوم عنصر شمارهٔ ۱۳ با نماد Al است؛ فلزی سبک و نقرهای که فراوانترین فلز پوستهٔ زمین است و در هواپیما، قوطی و ساختمان به کار میرود.
نامهای دیگر: آلومینیم
آلومینیوم حدود ۸ درصد جرم پوستهٔ زمین را میسازد و پس از اکسیژن و سیلیسیم سومین عنصر فراوان آن است. با این حال در طبیعت هرگز آزاد نیست و بیشتر درون کانیهای رس و سنگ بوکسیت یافت میشود. چگالی آن حدود ۲٫۷ گرم بر سانتیمتر مکعب است، یعنی نزدیک یکسوم آهن.
## چرا آلومینیوم زنگ نمیزند؟
آلومینیوم بسیار واکنشپذیر است، اما در هوا بلافاصله لایهٔ نازک و سخت اکسید آلومینیوم رویش مینشیند که از فلز زیرین محافظت میکند. این لایه همان است که اجازه نمیدهد آلومینیوم مثل آهن پیوسته خورده شود. لایهٔ اکسید را میتوان با فرایند آندایز ضخیمتر و رنگی کرد. پدیدهٔ اکسایش (نگاه کنید به اکسایش) در اینجا مفید است نه مخرب.
## تاریخچهٔ تولید
تا سدهٔ نوزدهم آلومینیوم بهقدری دشوار تولید میشد که از طلا گرانتر بود و در سفرهٔ شاهان از ظرف آلومینیومی استفاده میکردند. در سال ۱۸۸۶ چارلز هال و پل هرو، مستقل از هم، روش الکترولیز اکسید آلومینیوم مذاب را ابداع کردند و قیمت آن ناگهان پایین آمد. استخراج آلومینیوم هنوز برق زیادی مصرف میکند، ولی بازیافت آن فقط حدود ۵ درصد انرژی تولید اولیه لازم دارد.
## آلومینیوم در فناوری و فضا
نسبت استحکام به وزن بالا، آلومینیوم را برای بدنهٔ هواپیما، خودرو، دوچرخه و موشک و قطعات ماهواره ایدهآل میکند. سیمهای برق فشار قوی هم اغلب آلومینیومیاند. پوششهای بازتابندهٔ آلومینیومی روی آینهٔ تلسکوپها کشیده میشوند و فویل آلومینیومی گرما را بازتاب میدهد. آلومینیوم رسانای خوب گرما و برق است و مغناطیسی نیست.
## پرسشهای رایج
### آلومینیوم از کجا به دست میآید؟
از سنگ معدن بوکسیت. ابتدا از بوکسیت اکسید آلومینیوم (آلومینا) جدا و سپس با الکترولیز به فلز تبدیل میشود.
### آیا آلومینیوم برای سلامتی مضر است؟
در استفادهٔ معمولی از ظرف و فویل آلومینیومی، شواهد قوی برای زیان جدی وجود ندارد. با این حال غذاهای بسیار اسیدی یا شور نباید مدت طولانی در ظرف آلومینیومی بمانند.
### چرا آلومینیوم رسانای خوب برق است؟
آلومینیوم الکترونهای آزاد زیادی دارد که به راحتی حرکت میکنند. رساناییاش از مس کمتر است، ولی چون سبکتر و ارزانتر است، در خطوط انتقال برق کاربرد دارد.