دانشنامهرصد و ابزارپدیده
آنالما Analemma
آنالما منحنی شکل هشت (عدد ۸) است که اگر خورشید را هر روز در یک ساعت ثابت از یک مکان عکس بگیریم، در طول سال در آسمان میسازد.
نامهای دیگر: هشت خورشیدی

اگر موقعیت خورشید را هر روز در یک ساعت ثابتِ میانگین، بدون اعمال ساعت تابستانی، ثبت کنیم، میبینیم همیشه در یک نقطه نیست. هرگز مستقیم و بدون محافظ مناسب به خورشید نگاه نکنید. جای آن در طول سال یک هشت کشیده را در آسمان رسم میکند: این همان آنالماست.
آنالما چگونه ساخته میشود؟
آنالما از دو حرکت همزمان پدید میآید. حرکت بالا–پایین خورشید در طول سال، یعنی تغییر ارتفاع ظهرگاهی از زمستان تا تابستان، بهدلیل شیب محوری زمین است. حرکت چپ–راست خورشید، یعنی جلو و عقب رفتن آن نسبت به ظهر ساعتی، از معادلهٔ زمان میآید. ترکیب این دو یک منحنی هشتوار میسازد؛ بیشینه و کمینهٔ میل خورشید در آن مربوط به انقلابهاست، اما جهت هشت در قاب آسمان به زمان و مکان مشاهده بستگی دارد.
چگونه آن را ببینیم؟
عکاسان نجومی برای دیدن آنالما، دوربین را روی سهپایهٔ ثابت میگذارند و هر چند روز یکبار، دقیقاً در یک ساعت ثابت بدون تغییر ساعت تابستانی، همان قاب را عکس میگیرند. برای عکس خورشید باید فیلتر خورشیدی مناسب محکم جلوی دهانهٔ دوربین یا ابزار نصب شود و دستور سازنده رعایت شود؛ عینک گرفت جای فیلتر ابزار را نمیگیرد. عکسهای ترکیبی نشان میدهد خورشید در سراسر سال مسیر هشتشکل را میپیماید. چون شکل آنالما به عرض جغرافیایی و ساعت انتخابی بستگی دارد، در هر جا و هر ساعت متفاوت است. در نموداری که میل خورشید محور عمودی آن است، بیشترین میل به انقلاب ژوئن و کمترین میل به انقلاب دسامبر مربوط است؛ این ترتیب الزاماً بالاوپایین هر قاب عکاسی نیست.
چه کاربردی دارد؟
- در بسیاری از ساعتهای آفتابی و نقشههای جهان، آنالما برای اصلاح زمان و نشاندادن میل خورشید کشیده میشود.
- روی کرههای جغرافیایی قدیمی، اغلب آنالما بهشکل هشت در اقیانوس آرام نقش شده بود.
- شکل آنالما در سیارات دیگر هم متفاوت است؛ مثلاً در مریخ بهدلیل خروج از مرکز بیشتر مدار، شکل آن به قطرهای کشیده شبیه است.
پرسشهای رایج
آنالما چیست؟
آنالما منحنی هشتشکلی است که موقعیت خورشید در یک ساعت ثابت در طول سال در آسمان رسم میکند.
چرا آنالما شکل هشت دارد؟
چون دو اثر با هم میآیند: تغییر ارتفاع خورشید بهدلیل شیب محور زمین و جلو و عقبرفتن زمان خورشیدی بهدلیل معادلهٔ زمان. ترکیب این دو شکل هشت میسازد.
چگونه میتوان آنالما را عکاسی کرد؟
با فیلتر خورشیدی مناسب و محکم جلوی دهانه و طبق راهنمای سازنده، دوربین را روی سهپایهٔ ثابت قرار دهید و هر چند روز در یک ساعت ثابت بدون تغییر ساعت تابستانی از همان قاب عکس بگیرید. سپس عکسها را روی هم بگذارید. نگاه از جویندهٔ بیفیلتر به خورشید خطرناک است.
آنالما در همهٔ جاهای زمین یکی است؟
نه. شکل و جهت آن به عرض جغرافیایی و ساعت انتخابی بستگی دارد، هرچند شکل هشتوار همهجا دیده میشود.
منابع
- The Equation of Time · U.S. Naval Observatory
- Solar Filters for Optics · American Astronomical Society
آخرین بازبینی:
تصویر روز ناسا
در تصویرهای روز
آنالمای خورشید بر فراز سنگهای کالانیش۲۹ شهریور ۱۴۰۵
دو دنیا، دو آنالما۳۱ خرداد ۱۴۰۴
پروژه آنالمای خورشیدی۳۰ اسفند ۱۴۰۳
آنالمای خورشیدی ۲۰۲۴۱۳ دی ۱۴۰۳
آنالمه در مسیر ماشینرو۱۴ آذر ۱۴۰۳
آنالما بعدازظهر۱ مهر ۱۴۰۲
آنالمای ماه دوگانه بر فراز ترکیه۱۸ مهر ۱۴۰۱
آنالما بر فراز سنگهای کالانیش۲۷ شهریور ۱۴۰۱
آنالماهای سولارگرافی۱۱ تیر ۱۴۰۱
آنالما بر فراز تایپه۳۱ خرداد ۱۴۰۱







