فیلتر خورشیدی Solar filter

خورشید آن‌قدر روشن است که چند ثانیه نگاه مستقیم به آن، به‌ویژه از میان تلسکوپ یا دوربین دوچشمی، شبکیهٔ چشم را می‌سوزاند. آسیب شبکیه بی‌درد است و فرد معمولاً بلافاصله متوجه نمی‌شود. فیلتر خورشیدی راه امن تماشای لکه‌ها، گرفت و عبور سیاره‌هاست.

فیلتر خورشیدی چگونه کار می‌کند؟

فیلتر خورشیدی با بازتاب یا جذب نور، شدت آن را حدود صد هزار برابر کم می‌کند. برای تماشای مستقیم، فیلتر باید همهٔ پرتوهای مرئی، فروسرخ و فرابنفش را مهار کند. فیلتر معتبر استاندارد جهانی ISO 12312-2 را دارد و به‌طور معمول از ورقهٔ پلیمری یا شیشه با پوشش فلزی ساخته می‌شود.

مهم‌ترین قاعده این است که فیلتر باید جلوی دهانهٔ تلسکوپ نصب شود، نه پشت چشمی. اگر فیلتر در پشت باشد، گرمای متمرکز آن را می‌ترکاند و نور کامل به چشم می‌رسد. فیلتر باید محکم و بدون خراش باشد و هر بار پیش از رصد در برابر نور آزمایش شود.

انواع فیلتر خورشیدی

فیلتر «نور سفید» سطح خورشید را زرد یا نارنجی نشان می‌دهد و لکه‌های خورشیدی را به‌خوبی آشکار می‌کند. فیلتر «هیدروژن آلفا» که گران‌تر است، لایهٔ بالاتر خورشید و زبانه‌ها و شراره‌ها را نشان می‌دهد. عینک گرفت خورشید هم همان اصل را دارد و فقط برای نگاه با چشم است.

فیلترهای دیگر نجومی

فیلتر ماه که بی‌ربط به فیلتر خورشیدی است، فقط نور زیاد ماه کامل را کم می‌کند و برای ایمنی نیست. فیلترهای رنگی برای سیاره‌ها و فیلترهای ضد آلودگی نوری برای سحابی‌ها کاربرد دارند. هیچ‌کدام از آن‌ها برای نگاه به خورشید مناسب نیستند.

پرسش‌های رایج

### آیا می‌توان با عینک آفتابی به خورشید نگاه کرد؟
نه. عینک آفتابی معمولی بسیار کم‌تر از لازم نور را کم می‌کند و پرتو فروسرخ را مهار نمی‌کند. برای نگاه به خورشید فقط عینک و فیلتر با استاندارد مخصوص مجاز است.

### آیا برای گرفت کامل خورشید هم فیلتر لازم است؟
فقط در لحظه‌های کامل بودن گرفت می‌توان بی فیلتر نگاه کرد. پیش و پس از آن، حتی وقتی بخش کوچکی از خورشید پیدا باشد، فیلتر لازم است. جزئیات در ایمنی گرفت آمده است.

### فیلتر خورشیدی را کجا باید نصب کرد؟
جلوی دهانهٔ تلسکوپ یا دوربین. هرگز فیلتری که پشت چشمی می‌خورد برای نگاه به خورشید به کار نبرید.

### آیا از خورشید می‌توان عکس گرفت؟
بله، اما دوربین هم به فیلتر نیاز دارد. بدون فیلتر، تلسکوپ نور را روی حسگر متمرکز می‌کند و آن را می‌سوزاند.