دانشنامهرصد و ابزارابزار و روش
فیلتر خورشیدی Solar filter
فیلتر خورشیدی صفحهای ویژه است که جلوی تلسکوپ یا دوربین قرار میگیرد و بیشتر نور خورشید را حذف میکند تا بتوان بی خطر به آن نگاه کرد. نگاه به خورشید بدون فیلتر استاندارد میتواند به شبکیهٔ چشم آسیب دائمی بزند.
نامهای دیگر: فیلتر نجومی، فیلتر ماه
خورشید آنقدر روشن است که چند ثانیه نگاه مستقیم به آن، بهویژه از میان تلسکوپ یا دوربین دوچشمی، شبکیهٔ چشم را میسوزاند. آسیب شبکیه بیدرد است و فرد معمولاً بلافاصله متوجه نمیشود. فیلتر خورشیدی راه امن تماشای لکهها، گرفت و عبور سیارههاست.
فیلتر خورشیدی چگونه کار میکند؟
فیلتر خورشیدی با بازتاب یا جذب نور، شدت آن را حدود صد هزار برابر کم میکند. برای تماشای مستقیم، فیلتر باید همهٔ پرتوهای مرئی، فروسرخ و فرابنفش را مهار کند. استاندارد ISO 12312-2 برای عینک و فیلتر نگاه مستقیم با چشم غیرمسلح است و فیلتر تلسکوپ را پوشش نمیدهد. برای رصد چشمی با ابزار، فیلتر خورشیدیِ مخصوص همان ابزار را طبق دستور سازنده انتخاب کنید؛ این فیلترها معمولاً از ورقهٔ پلیمری یا شیشهٔ پوششدار ساخته میشوند.
مهمترین قاعده این است که فیلتر باید جلوی دهانهٔ تلسکوپ نصب شود، نه پشت چشمی. اگر فیلتر در پشت باشد، گرمای متمرکز آن را میترکاند و نور کامل به چشم میرسد. فیلتر باید محکم، سالم و بدون سوراخ یا خراش باشد و هر بار پیش از رصد طبق دستور سازنده بررسی شود. جویندهٔ تلسکوپ را نیز بپوشانید یا بردارید، مگر اینکه فیلتر خورشیدی مناسب خودش را داشته باشد.
انواع فیلتر خورشیدی
فیلتر «نور سفید» بسته به جنس و پوشش، سطح خورشید را سفید یا با تهرنگی مانند زرد یا نارنجی نشان میدهد و لکههای خورشیدی را بهخوبی آشکار میکند. فیلتر «هیدروژن آلفا» که گرانتر است، لایهٔ بالاتر خورشید و زبانهها و شرارهها را نشان میدهد. عینک گرفت خورشید فقط برای نگاه مستقیم با چشم غیرمسلح است؛ هرگز با این عینک از پشت تلسکوپ، دوربین دوچشمی یا دوربین عکاسی بیفیلتر به خورشید نگاه نکنید.
فیلترهای دیگر نجومی
فیلتر ماه که بیربط به فیلتر خورشیدی است، فقط نور زیاد ماه کامل را کم میکند و برای ایمنی نیست. فیلترهای رنگی برای سیارهها و فیلترهای ضد آلودگی نوری برای سحابیها کاربرد دارند. هیچکدام از آنها برای نگاه به خورشید مناسب نیستند.
پرسشهای رایج
آیا میتوان با عینک آفتابی به خورشید نگاه کرد؟
نه. عینک آفتابی معمولی بسیار کمتر از لازم نور را کم میکند و پرتو فروسرخ را مهار نمیکند. برای نگاه به خورشید فقط عینک و فیلتر با استاندارد مخصوص مجاز است.
آیا برای گرفت کامل خورشید هم فیلتر لازم است؟
فقط در لحظههای کامل بودن گرفت میتوان بی فیلتر نگاه کرد. پیش و پس از آن، حتی وقتی بخش کوچکی از خورشید پیدا باشد، فیلتر لازم است. جزئیات در ایمنی گرفت آمده است.
فیلتر خورشیدی را کجا باید نصب کرد؟
جلوی دهانهٔ تلسکوپ یا دوربین. هرگز فیلتری که پشت چشمی میخورد برای نگاه به خورشید به کار نبرید.
آیا از خورشید میتوان عکس گرفت؟
بله، اما دوربین هم به فیلتر نیاز دارد. بدون فیلتر، تلسکوپ نور را روی حسگر متمرکز میکند و آن را میسوزاند.
منابع
- Solar Filters for Optics: Telescopes, Binoculars & Cameras · American Astronomical Society
آخرین بازبینی:
راهنما و مقاله
برای خواندن بیشتر
- مقالهچرا شواهدی را که با باورمان جور درمیآیند راحتتر میپذیریم؟اگر دربارهٔ یک موضوع دو گزارش بخوانیم، از هر دو به یک اندازه مدرک میخواهیم؟ با دو پژوهش کلاسیک و یک تمرین، ببینیم باور قبلیمان کجا بر قضاوتمان اثر میگذارد.
- مقالهچه شبی دهانهها و کوههای ماه را بهتر میبینیم؟با چشم، دوربین دوچشمی یا تلسکوپ مرز شب و روز ماه را پیدا کنید. در دو فرصت مناسب از یک دهانه طرح بکشید یا عکس بگیرید و ببینید سایهها چطور ظاهرش را عوض میکنند.
- مقالهچطور خورشید را ببینیم، بدون اینکه به چشممان آسیب بزنیم؟برای رصد خورشید با چشم یا تلسکوپ چه فیلتری لازم است؟ چطور از اعتبار فروشنده مطمئن شویم و در نور سفید و هیدروژن آلفا چه جزئیاتی میبینیم؟
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از فیلتر خورشیدی گفتهاند.







