دانشنامهستارهها و سحابیهاجرم آسمانی
ماکیان ایکس-۱ Cygnus X-1
ماکیان ایکس-۱ منبع قدرتمند پرتو ایکس در صورت فلکی ماکیان و نخستین جرمی است که بهطور گسترده سیاهچاله شناخته شد؛ جرمش حدود ۲۱ برابر خورشید است.
نامهای دیگر: ماکیان ایکس یک

مشخصات
| صورت فلکی | ماکیان |
|---|---|
| فاصله از زمین | ۲٬۲۵۳ پارسک |
بر پایهٔ منابع بازبینیشدهٔ این مدخل.
ماکیان ایکس-۱ (Cygnus X-1) یک سامانهٔ دوتایی در صورت فلکی ماکیان است که در آن سیاهچالهای از ستارهای درخشان ماده میگیرد. این ماده پیش از فروافتادن، بهشدت داغ میشود و پرتو ایکس قدرتمندی میتابد.
چگونه کشف شد؟
این منبع در ۱۹۶۴ با آشکارسازهای ایکس روی موشکهای پژوهشی شناسایی شد. بعدها منبع رادیویی هممکانش پیدا شد و مشخص شد که با ستارهٔ پرنور HDE 226868 یکی است، ابرغولی آبی که حرکت مداریاش حضور همدمی نادیدنی و سنگین را نشان داد. جرم این همدم از حد پایدار ستارهٔ نوترونی بیشتر بود، پس سیاهچاله بهشمار آمد. پرتو ایکس از بخشهای پیرامون آن میآید.
ویژگیها
| ویژگی | مقدار تقریبی |
|---|---|
| فاصله | حدود ۷ هزار سال نوری |
| جرم سیاهچاله | حدود ۲۱ برابر خورشید |
| جرم ستارهٔ همدم | حدود ۴۰ برابر خورشید |
| دورهٔ گردش | حدود ۵٫۶ روز |
این جرم نمونهٔ یک سیاهچالهٔ ستارهوار است که از فروپاشی ستارهای سنگین پدید آمده است. اندازهگیریهای دقیقتر در سال ۲۰۲۱ فاصله (حدود ۷٫۲ هزار سال نوری) و جرم (حدود ۲۱ برابر خورشید) را بالاتر از برآوردهای قبلی (حدود ۶ هزار سال نوری و ۱۵ برابر خورشید) نشان داد. برای جرم حدود ۲۱ برابر خورشید، شعاع شوارتزشیلدِ مدل بدون چرخش حدود ۶۰ کیلومتر است؛ شعاع افق رویداد سیاهچالهٔ چرخان دقیقاً همین مقدار نیست.
شرطبندی هاوکینگ
ماکیان ایکس-۱ داستانی مشهور دارد. در ۱۹۷۴ استیون هاوکینگ با کیپ تورن شرط بست که این منبع سیاهچاله نیست؛ جایزهٔ آن اشتراک یک مجله بود. شواهد بیشتر شد و هاوکینگ در ۱۹۹۰ باخت را پذیرفت.
پرسشهای رایج
ماکیان ایکس-۱ چیست؟
ماکیان ایکس-۱ سامانهای دوتایی شامل یک سیاهچالهٔ ستارهوار و یک ابرغول آبی است که پرتو ایکس قوی میتاباند.
ماکیان ایکس-۱ چقدر دور است؟
ماکیان ایکس-۱ حدود ۷ هزار سال نوری از ما فاصله دارد.
آیا ماکیان ایکس-۱ خطرناک است؟
نه. ماکیان ایکس-۱ هزاران سال نوری دور است و برای زمین هیچ خطری ندارد.
هاوکینگ در شرطبندی ماکیان ایکس-۱ چه شد؟
هاوکینگ در ۱۹۷۴ شرط بست که این جرم سیاهچاله نیست و در ۱۹۹۰ پس از جمع شدن شواهد شرط را باخت.
منابع
- First Black Hole Ever Detected Is More Massive Than We Thought · Chinese Academy of Sciences
آخرین بازبینی:
تصویر روز ناسا
در تصویرهای روز
بخشی از
ماکیان ایکس-۱ بخشی از سیاهچاله
سیگنوس و درخت تنها۲۷ اسفند ۱۴۰۴
سحابی لاله و سیاهچاله سیگنوس X-1۷ شهریور ۱۴۰۳
لاله و ماکیان ایکس-۱۱۰ شهریور ۱۴۰۱






