ماکیان ایکس-۱ Cygnus X-1

ماکیان ایکس-۱ (Cygnus X-1) یک سامانهٔ دوتایی در صورت فلکی ماکیان است که در آن سیاه‌چاله‌ای از ستاره‌ای درخشان ماده می‌گیرد. این ماده پیش از فروافتادن، به‌شدت داغ می‌شود و پرتو ایکس قدرتمندی می‌تابد.

چگونه کشف شد؟

این منبع در ۱۹۶۴ با آشکارسازهای ایکس روی موشک‌های پژوهشی شناسایی شد. بعدها منبع رادیویی هم‌مکانش پیدا شد و مشخص شد که با ستارهٔ پرنور HDE 226868 یکی است، ابرغولی آبی که حرکت مداری‌اش حضور همدمی نادیدنی و سنگین را نشان داد. جرم این همدم از حد پایدار ستارهٔ نوترونی بیشتر بود، پس سیاه‌چاله به‌شمار آمد. پرتو ایکس از بخش‌های پیرامون آن می‌آید.

ویژگی‌ها

این جرم نمونهٔ یک سیاه‌چالهٔ ستاره‌وار است که از فروپاشی ستاره‌ای سنگین پدید آمده است. اندازه‌گیری‌های دقیق‌تر در سال ۲۰۲۱ فاصله (حدود ۷٫۲ هزار سال نوری) و جرم (حدود ۲۱ برابر خورشید) را بالاتر از برآوردهای قبلی (حدود ۶ هزار سال نوری و ۱۵ برابر خورشید) نشان داد. شعاع افق رویداد این سیاه‌چاله حدود ۶۰ کیلومتر است.

شرط‌بندی هاوکینگ

ماکیان ایکس-۱ داستانی مشهور دارد. در ۱۹۷۴ استیون هاوکینگ با کیپ تورن شرط بست که این منبع سیاه‌چاله نیست؛ جایزهٔ آن اشتراک یک مجله بود. شواهد بیشتر شد و هاوکینگ در ۱۹۹۰ باخت را پذیرفت.

پرسش‌های رایج

### ماکیان ایکس-۱ چیست؟
ماکیان ایکس-۱ سامانه‌ای دوتایی شامل یک سیاه‌چالهٔ ستاره‌وار و یک ابرغول آبی است که پرتو ایکس قوی می‌تاباند.

### ماکیان ایکس-۱ چقدر دور است؟
ماکیان ایکس-۱ حدود ۷ هزار سال نوری از ما فاصله دارد.

### آیا ماکیان ایکس-۱ خطرناک است؟
نه. ماکیان ایکس-۱ هزاران سال نوری دور است و برای زمین هیچ خطری ندارد.

### هاوکینگ در شرط‌بندی ماکیان ایکس-۱ چه شد؟
هاوکینگ در ۱۹۷۴ شرط بست که این جرم سیاه‌چاله نیست و در ۱۹۹۰ پس از جمع شدن شواهد شرط را باخت.