دانشنامهجرم آسمانی
جانداران شدیددوست Extremophile
جانداران شدیددوست موجوداتیاند که در شرایطی بسیار سخت مانند گرمای جوشان، سرمای یخبندان، فشار سنگین، اسیدیته یا شوری شدید نه‌تنها زنده میمانند بلکه رشد هم میکنند.
نام‌های دیگر: شدیددوست
جانداران شدیددوست (Extremophile) موجوداتیاند، بیشتر میکروب‌ها، که در محیط‌هایی زندگی میکنند که برای بیشتر جانداران کشنده است. واژهٔ «شدیددوست» یعنی دوستدار شرایط شدید؛ برای این جانداران، همان محیط‌های سخت زیستگاه آرمانی است.
مطالعهٔ این جانداران برای اخترزیست‌شناسی اهمیت ویژه‌ای دارد، چون نشان می‌دهد زندگی دامنهٔ بسیار گسترده‌تری از شرایط را تحمل می‌کند و بنابراین شانس یافتن حیات در جاهای دیگر کیهان بیشتر می‌شود.
شدیددوستها چه انواعی دارند؟
شدیددوستها را بر اساس نوع شرایطی که دوست دارند دسته‌بندی میکنند:
- گرمادوست: در دمای بالای ۴۵ درجهٔ سانتی‌گراد و برخی تا بیش از ۱۰۰ درجه رشد میکنند، مانند ساکنان چشمه‌های آب گرم.
- سرمادوست: در دمای نزدیک یخبندان و درون یخ دریا و یخچال‌ها زندگی میکنند.
- اسیددوست و قلیادوست: در محیط‌های بسیار اسیدی یا قلیایی میمانند.
- نمک‌دوست: در دریاچه‌های بسیار شور نمک رشد میکنند.
- فشاردوست: در ژرفای اقیانوس‌ها زیر فشار سنگین آب زنده‌اند.
- پرتودوست: تابش شدید را تحمل میکنند، مانند باکتری Deinococcus radiodurans.
چرا شدیددوستها برای فضا مهم‌اند؟
دانشمندان با بررسی این جانداران می‌خواهند بدانند حیات در کجا ممکن است. برای نمونه، اقیانوس زیر یخ اروپا و انسلادوس یا زیرسطح مریخ می‌توانند محیط‌هایی شبیه زیستگاه شدیددوست‌های زمینی باشند. همچنین این جانداران در بحث پان‌اسپرمیا مطرح می‌شوند، زیرا برخی توان تحمل خلأ و تابش را دارند.
کشف چشمه‌های گرمابی ژرف دریا در دههٔ ۱۹۷۰ نشان داد که زندگی میتواند بدون نور خورشید و با انرژی شیمیایی ادامه یابد.
پرسش‌های رایج
### جانداران شدیددوست چه هستند؟
جانداران شدیددوست موجوداتیاند، بیشتر میکروبی، که در شرایط بسیار سخت مانند گرما، سرما، شوری یا اسیدیتهٔ شدید زندگی و تولیدمثل میکنند.
### آیا شدیددوستها در فضا زنده میمانند؟
برخی شدیددوستها در آزمایشهای بیرون ایستگاه فضایی مدتی در خلأ و تابش زنده ماندهاند. با این حال، رشد و تولیدمثل آنها در فضای باز ثابت نشده است.
### شدیددوستها چه ربطی به یافتن حیات فرازمینی دارند؟
این جانداران نشان میدهند که حیات در شرایط بسیار سخت میتواند دوام بیاورد. به همین دلیل دانشمندان قمرهای یخی و مریخ را برای جستوجوی حیات جدی میگیرند.
### آیا انسان هم میتواند شدیددوست باشد؟
خیر، انسان شدیددوست نیست و تنها در دامنهٔ باریکی از دما و فشار زنده می‌ماند. بیشتر شدیددوستها تک‌سلولی‌اند.