رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهکهکشان‌ها و کیهانمفهوم

پانسپرمیا Panspermia

پانسپرمیا فرضیه‌ای دربارهٔ انتقال حیات میان جرم‌های آسمانی از راه سنگ‌ها یا ذرات فضایی است. انتقال مواد آلی به‌تنهایی اثبات انتقال حیات نیست و این فرضیه منشأ نخستین حیات را توضیح نمی‌دهد.

نام‌های دیگر: پان‌اسپرمیا

پانسپرمیا
Silver Spoon Sokpop / Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 · منبع تصویر

پان‌اسپرمیا (Panspermia) از واژه‌های یونانی «همه» و «بذر» ساخته شده و فرضیه‌ای است که می‌گوید حیات می‌تواند در فضا پراکنده شود و از یک جرم آسمانی به جرم دیگر برسد. ریشهٔ ایده به فیلسوف یونانی آناکساگوراس می‌رسد و در ۱۹۰۳ سوانت آرنیوس، شیمیدان سوئدی، آن را به شکل علمی درآورد. بعدها فرد هویل و چاندرا ویکراماسینگه نیز از آن دفاع کردند.

انواع پان‌اسپرمیا

  • لیتوپان‌اسپرمیا: انتقال میکروب‌ها درون سنگ‌های پرتاب‌شده از یک سیاره بر اثر برخورد، مثلاً از مریخ به زمین.
  • انتقال با غبار یا اجرام کوچک: در این سناریو، انتقال خودِ حیات با ذرات فضایی یا اجرامی مانند دنباله‌دار مطرح است. انتقال مواد آلی به‌تنهایی با انتقال حیات تفاوت دارد و اثبات پان‌اسپرمیا نیست.
  • پان‌اسپرمیای هدایت‌شده: پیشنهادی گمانه‌زنانه که می‌گوید تمدنی پیشرفته عمداً حیات را پخش کرده است؛ شاهدی برای آن نداریم.

دلیل‌ها و نشانه‌ها

برخی شواهد این فرضیه را قابل‌تصور می‌کنند. شهاب‌سنگ‌هایی مثل مورچیسون ترکیبات آلی از جمله اسیدهای آمینه داشته‌اند. نمونه‌های بازگشتی از بنو و ریوگو هم مواد آلی نشان داده‌اند. مواد آلی می‌توانند بدون حیات ساخته شوند؛ وجود آن‌ها در این نمونه‌ها شاهد میکروب یا انتقال حیات نیست. سنگ‌هایی از مریخ به صورت شهاب‌سنگ به زمین رسیده‌اند. افزون بر این، جانداران شدیددوست و خرس‌های آبی نشان داده‌اند برخی موجودات می‌توانند سختی خلأ و پرتو را تحمل کنند؛ در آزمایشی در ۲۰۰۷ تاردیگرادها در مدار به فضای باز رفتند و برخی زنده ماندند.

محدودیت‌ها

مشکل اصلی آن است که پان‌اسپرمیا منشأ حیات را توضیح نمی‌دهد؛ فقط آن را به جای دیگری ارجاع می‌دهد. برای ثابت کردن آن باید نشان داد که میکروبی از فضا زنده به زمین رسیده است، که تاکنون هیچ مدرکی نیست. سفر طولانی، تابش شدید و گرمای ورود به جو هم مانع‌اند. بسیاری از پژوهشگران در اخترزیست‌شناسی آن را امکانی جدی، اما اثبات‌نشده می‌دانند.

پرسش‌های رایج

  1. پان‌اسپرمیا یعنی چه؟

    پان‌اسپرمیا فرضیه‌ای است که می‌گوید خودِ حیات می‌تواند از راه اجرام یا ذرات فضایی میان جرم‌های آسمانی منتقل شود. رسیدن مواد آلی از فضا، به‌تنهایی به معنای انتقال حیات نیست.

  2. آیا پان‌اسپرمیا ثابت شده است؟

    خیر. در مورد پان‌اسپرمیا تاکنون هیچ شاهدی از رسیدن حیات زنده از فضا به زمین نداریم و آن فرضیه‌ای اثبات‌نشده است.

  3. پان‌اسپرمیا منشأ حیات را توضیح می‌دهد؟

    نه. پان‌اسپرمیا فقط توضیح می‌دهد حیات چگونه ممکن است پراکنده شود و نمی‌گوید نخستین حیات چگونه پدید آمد.

  4. چرا به تاردیگرادها اشاره می‌شود؟

    تاردیگرادها در پان‌اسپرمیا مطرح‌اند چون در آزمایش‌های فضایی توانستند خلأ و تابش را تحمل کنند و نشان دادند حیات در شرایط سخت جان به‌در می‌برد.

منابع

  1. NASA OSIRIS-REx Frequently Asked Questions · NASA

آخرین بازبینی:

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از پانسپرمیا گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین