دانشنامهمفهوم
پاناسپرمیا Panspermia
پاناسپرمیا فرضیهای است که میگوید حیات یا مواد سازندهٔ آن میتواند از راه شهاب‌سنگ‌ها، دنباله‌دارها و غبار بین سیاره‌ها و حتی ستاره‌ها منتقل شود. این فرضیه دربارهٔ منشأ نخستین حیات پاسخی نمی‌دهد.
پاناسپرمیا (Panspermia) از واژه‌های یونانی «همه» و «بذر» ساخته شده و فرضیهای است که میگوید حیات میتواند در فضا پراکنده شود و از یک جرم آسمانی به جرم دیگر برسد. ریشهٔ ایده به فیلسوف یونانی آناکساگوراس می‌رسد و در ۱۹۰۳ سوانت آرنیوس، شیمیدان سوئدی، آن را به شکل علمی درآورد. بعدها فرد هویل و چاندرا ویکراماسینگه نیز از آن دفاع کردند.
انواع پاناسپرمیا
- لیتوپان‌اسپرمیا: انتقال میکروب‌ها درون سنگ‌های پرتاب‌شده از یک سیاره بر اثر برخورد، مثلاً از مریخ به زمین.
- پان‌اسپرمیای بیرون‌زمینی: انتقال ذرات یا مواد آلی توسط دنباله‌دار و غبار.
- پان‌اسپرمیای هدایت‌شده: پیشنهادی گمانه‌زنانه که میگوید تمدنی پیشرفته عمداً حیات را پخش کرده است؛ شاهدی برای آن نداریم.
دلیل‌ها و نشانه‌ها
برخی شواهد این فرضیه را قابل‌تصور می‌کنند. شهاب‌سنگ‌هایی مثل مورچیسون ترکیبات آلی از جمله اسیدهای آمینه داشته‌اند. نمونه‌های بازگشتی از بنو و ریوگو هم مواد آلی نشان داده‌اند. سنگ‌هایی از مریخ به صورت شهاب‌سنگ به زمین رسیده‌اند. افزون بر این، جانداران شدیددوست و خرس‌های آبی نشان داده‌اند برخی موجودات می‌توانند سختی خلأ و پرتو را تحمل کنند؛ در آزمایشی در ۲۰۰۷ تاردیگرادها در مدار به فضای باز رفتند و برخی زنده ماندند.
محدودیت‌ها
مشکل اصلی آن است که پاناسپرمیا منشأ حیات را توضیح نمی‌دهد؛ فقط آن را به جای دیگری ارجاع میدهد. برای ثابت کردن آن باید نشان داد که میکروبی از فضا زنده به زمین رسیده است، که تاکنون هیچ مدرکی نیست. سفر طولانی، تابش شدید و گرمای ورود به جو هم مانع‌اند. بسیاری از پژوهشگران در اخترزیست‌شناسی آن را امکانی جدی، اما اثباتنشده می‌دانند.
پرسش‌های رایج
### پاناسپرمیا یعنی چه؟
پاناسپرمیا فرضیهای است که میگوید حیات یا مواد سازندهٔ آن میتواند از راه اجرام فضایی از یک سیاره به سیارهای دیگر منتقل شود.
### آیا پاناسپرمیا ثابت شده است؟
خیر. در مورد پاناسپرمیا تاکنون هیچ شاهدی از رسیدن حیات زنده از فضا به زمین نداریم و آن فرضیهای اثباتنشده است.
### پاناسپرمیا منشأ حیات را توضیح میدهد؟
نه. پاناسپرمیا فقط توضیح میدهد حیات چگونه ممکن است پراکنده شود و نمیگوید نخستین حیات چگونه پدید آمد.
### چرا به تاردیگرادها اشاره میشود؟
تاردیگرادها در پاناسپرمیا مطرحاند چون در آزمایشهای فضایی توانستند خلأ و تابش را تحمل کنند و نشان دادند حیات در شرایط سخت جان بهدر میبرد.