دانشنامهمفهوم
انواع کهکشان‌ها Galaxy morphological classification
کهکشان‌ها را بر اساس شکلشان به چهار گروه اصلی دسته‌بندی می‌کنند: مارپیچی، بیضوی، عدسیشکل و نامنظم؛ کهکشان راه شیری از نوع مارپیچی میلهدار است.
نام‌های دیگر: رده‌بندی کهکشان‌ها، نمودار دیاپازون هابل
کهکشان‌ها مجموعه‌هایی عظیم از ستاره، گاز، غبار و مادهٔ تاریک‌اند. وقتی ادوین هابل در دههٔ ۱۹۲۰ آنها را بررسی کرد، دید که به چند شکل دسته‌بندی میشوند. این طبقه‌بندی که به «دیاپازون هابل» معروف است، هنوز مبنای ردیف کردن کهکشان‌هاست.
انواع اصلی کهکشان کدام‌اند؟
- کهکشان مارپیچی: دیسکی پهن با بازوهای مارپیچی که ستاره‌های جوان و آبی در آنها می‌درخشند و برآمدگی مرکزی. راه شیری و آندرومدا نمونه‌اند. بسیاری از آنها در مرکز یک میله دارند و «میلهدار» نامیده میشوند.
- کهکشان بیضوی: کروی یا بیضی‌شکل و بدون ساختار روشن، پر از ستاره‌های پیر و سرخ و با گاز کم. از بزرگ‌ترین کهکشان‌ها، مثل مسیه ۸۷، از این نوع‌اند.
- عدسیشکل: حالتی بینابینی با دیسک اما بدون بازوی مارپیچی، مثل کهکشان سومبررو که شکلش به کلاه مکزیکی می‌ماند (رده‌بندی دقیقش میان مارپیچی و عدسیشکل محل بحث است).
- نامنظم: شکل مشخصی ندارند، معمولاً کوچک‌اند و پر از ستاره‌زایی، مانند ابر ماژلان بزرگ.
چرا کهکشان‌ها شکل‌های متفاوت دارند؟
شکل کهکشان به تاریخ آن بستگی دارد. کهکشانهای مارپیچی معمولاً آرام و پر از گاز تازه‌اند و ستاره‌زایی در آنها ادامه دارد. کهکشانهای بیضوی بیشتر نتیجهٔ ادغام کهکشان‌ها هستند و گازشان یا به ستاره تبدیل شده یا بیرون رانده شده است. هم‌چنین محیط اهمیت دارد: در مرکز خوشه‌های کهکشانی کهکشانهای بیضوی بیشترند. دربارهٔ چگونگی پیدایش آنها شکل‌گیری کهکشان‌ها را ببینید.
کهکشان ما از کدام نوع است؟
راه شیری کهکشان مارپیچی میلهدار با قطر حدود ۱۰۰ هزار سال نوری و چند صد میلیارد ستاره است. بخشی از کهکشان‌ها هم «فعال»اند، یعنی هستهٔ کهکشانی فعال دارند که سیاه‌چالهٔ ابرپرجرم در مرکزشان مادهٔ زیادی می‌بلعد. کهکشانهای کوتوله فراوان‌ترین نوع کهکشان‌اند، هرچند کم‌نورند.
پرسش‌های رایج
### انواع کهکشان چیست؟
مارپیچی، بیضوی، عدسیشکل و نامنظم. هر کدام ویژگیهای ستارهای و گازی خود را دارند.
### راه شیری چه نوع کهکشانی است؟
مارپیچی میلهدار، با دیسکی پهن، چند بازوی مارپیچی و یک میلهٔ مرکزی.
### کدام نوع کهکشان فراوانتر است؟
کهکشانهای کوتولهٔ کمنور از همه فراوانترند، ولی از میان کهکشانهای درخشان، مارپیچیها بیشتر دیده میشوند.
### چرا کهکشانهای بیضوی ستارهٔ جدید نمیسازند؟
چون گاز سرد کافی ندارند. گاز آنها یا پیشتر به ستاره تبدیل شده یا بر اثر ادغام و فعالیت سیاهچاله گرم یا بیرون رانده شده است.