خوشه ستاره‌ای کروی Globular cluster

خوشهٔ کروی (Globular cluster) توده‌ای متراکم از ستارگان است که شکل کره‌ای دارد. این خوشه‌ها از قدیمی‌ترین ساختارهای کهکشان‌اند و بیشتر ستاره‌هایشان بیش از ۱۰ میلیارد سال سن دارند. هستهٔ آن‌ها چنان پرستاره است که فاصلهٔ ستاره‌ها از هم گاهی بسیار کمتر از فاصلهٔ خورشید تا نزدیک‌ترین ستاره‌اش است.

راه شیری حدود ۱۵۰ تا ۱۸۰ خوشهٔ کروی شناخته‌شده دارد که در هاله‌ای پیرامون کهکشان پراکنده‌اند. کهکشان‌های بیضوی عظیم ممکن است ده‌ها هزار خوشهٔ کروی داشته باشند.

خوشه‌های کروی چگونه شکل می‌گیرند؟

سازوکار دقیق شکل‌گیری هنوز موضوع پژوهش است. به‌نظر می‌رسد بسیاری از آن‌ها در جهان اولیه از ابرهای گازی بسیار چگال به وجود آمده‌اند. ستاره‌های آن‌ها فلزات کمی دارند، چون پیش از آنکه ستاره‌های نسل‌های بعد عناصر سنگین را بسازند به‌وجود آمدند. برخی خوشه‌ها نیز ممکن است بقایای کهکشان‌های کوتولهٔ بلعیده‌شده باشند.

بر خلاف خوشه‌های باز، خوشه‌های کروی گرانش بسیار قوی‌ای دارند و میلیاردها سال کنار هم می‌مانند. به همین دلیل پایدارتر و کهن‌ترند.

خوشه‌های کروی مشهور

• امگا قنطورس (Omega Centauri): بزرگ‌ترین خوشهٔ کروی راه شیری با میلیون‌ها ستاره، که احتمالاً هستهٔ باقی‌ماندهٔ یک کهکشان کوتوله است.
• M13 (خوشهٔ هرکول): یکی از زیباترین خوشه‌ها در آسمان شمالی.
• ۴۷ توکان و M22: از خوشه‌های روشن آسمان.

خوشه‌های کروی برای سنجش سن حداقلی جهان و فاصله‌های کیهانی اهمیت دارند. سن کهن‌ترین ستارگان آن‌ها حد پایینی برای سن جهان می‌دهد، چون جهان باید از هر ستاره‌اش پیرتر باشد.

پرسش‌های رایج

### خوشهٔ کروی چیست؟
خوشهٔ کروی توده‌ای فشرده و گرد از ده‌ها هزار تا میلیون‌ها ستارهٔ کهن است که با گرانش به هم پیوسته‌اند.

### خوشه‌های کروی چند ساله‌اند؟
بیشتر خوشه‌های کروی ده تا سیزده میلیارد سال سن دارند و از قدیمی‌ترین اجرام کهکشان‌اند.

### راه شیری چند خوشهٔ کروی دارد؟
راه شیری حدود ۱۵۰ تا ۱۸۰ خوشهٔ کروی شناخته‌شده دارد که در هالهٔ آن می‌گردند.

### بزرگ‌ترین خوشهٔ کروی راه شیری کدام است؟
امگا قنطورس بزرگ‌ترین خوشهٔ کروی راه شیری است و میلیون‌ها ستاره دارد.