دانشنامهجرم آسمانی
خوشه باز Open cluster
خوشهٔ باز گروهی از چند ده تا چند هزار ستارهٔ جوان است که از یک ابر گاز و غبار زاده شده‌اند، به‌طور سست به هم پیوسته‌اند و در صفحهٔ کهکشان قرار دارند؛ ثریا نمونه‌ای مشهور از آن است.
نام‌های دیگر: خوشه ستاره‌ای باز، خوشه‌های باز
خوشه‌های باز را می‌توان خانوادهٔ ستاره‌ها دانست. همهٔ اعضای یک خوشه از یک ابر مولکولی و تقریباً هم‌زمان زاده شده‌اند، پس سن و ترکیب شیمیایی یکسانی دارند. به همین دلیل اخترشناسان آن‌ها را آزمایشگاه طبیعی تحول ستاره‌ای می‌دانند.
خوشهٔ باز چیست؟
خوشهٔ باز مجموعه‌ای از ستاره‌هاست که گرانش سستی آن‌ها را کنار هم نگه می‌دارد. اندازه‌شان معمولاً چند ده سال نوری است و شمار ستاره‌هایشان از چند ده تا چند هزار می‌رسد. برخلاف خوشه‌های کروی که ده‌ها هزار تا میلیون‌ها ستارهٔ پیر و فشرده دارند، خوشه‌های باز بیشتر در صفحهٔ راه شیری دیده می‌شوند و جوان‌اند: معمولاً چند ده میلیون تا چند صد میلیون سال. حدود هزاران خوشهٔ باز در کهکشان ما شناخته شده‌اند.
چند خوشهٔ باز مشهور
- ثریا (پروین): از زیباترین خوشه‌های آسمان که با چشم غیرمسلح شش تا هفت ستارهٔ آن دیده میشود. سنش حدود ۱۰۰ میلیون سال و فاصله‌اش حدود ۴۴۰ سال نوری است.
- هیادس: خوشه‌ای نزدیک در صورت فلکی ثور، حدود ۱۵۰ سال نوری از ما فاصله دارد.
- آخوره (کندوی زنبور): در صورت فلکی سرطان، که با دوربین دوچشمی بهخوبی دیده میشود.
بسیاری از این خوشه‌ها در فهرست مسیه ثبت شده‌اند.
سرنوشت خوشه‌های باز چیست؟
خوشه‌های باز ماندگار نیستند. گرانش کهکشان، گذر ابرهای مولکولی و برهم‌کنش ستاره‌ها به‌تدریج اعضا را از هم دور می‌کند. بیشتر خوشه‌ها پس از چند صد میلیون سال پراکنده می‌شوند و به ستاره‌های میدان تبدیل می‌شوند. خورشید هم احتمالاً در یک خوشه زاده شد که اکنون پراکنده است. نمودار هرتسپرونگ–راسل یک خوشه می‌تواند سنش را آشکار کند: هرچه ستاره‌های کم‌جرم‌تری از رشتهٔ اصلی جدا شده باشند (یعنی «نقطهٔ جدایی» پایین‌تر باشد)، خوشه مسن‌تر است. دربارهٔ چگونگی زایش آن‌ها شکل‌گیری ستاره را ببینید.
پرسش‌های رایج
### خوشهٔ باز چیست؟
گروهی از چند ده تا چند هزار ستارهٔ جوان که از یک ابر مشترک زاده شده‌اند و گرانش سستی آن‌ها را کنار هم نگه داشته است.
### فرق خوشهٔ باز و خوشهٔ کروی چیست؟
خوشهٔ باز کوچکتر، جوانتر و پراکندهتر است و در صفحهٔ کهکشان قرار دارد. خوشهٔ کروی قدیمی، فشرده و گرد است و در هالهٔ کهکشان میگردد.
### معروفترین خوشهٔ باز کدام است؟
ثریا (پروین) در صورت فلکی ثور، که با چشم غیرمسلح هم بهخوبی دیده میشود.
### چرا خوشه‌های باز پراکنده می‌شوند؟
چون گرانش خوشه ضعیف است و جاذبهٔ کهکشان و برخورد با ابرها ستاره‌ها را از هم جدا می‌کند.