دانشنامهکهکشانها و کیهانپدیده
موج گرانشی Gravitational wave
موج گرانشی موجی در پارچهٔ فضا-زمان است که از شتاب گرفتن اجرام پرجرم، مانند ادغام دو سیاهچاله، پدید میآید و با سرعت نور منتشر میشود؛ نخستین بار در سپتامبر ۲۰۱۵ مستقیماً آشکار شد.

مشخصات
| زمان کشف | ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۵ |
|---|
از ویکیداده (CC0).
بر پایهٔ نسبیت عام اینشتین، جرم فضا-زمان را خم میکند. وقتی جرمهای بسیار سنگین با شتاب حرکت میکنند، این خمیدگی بهصورت موجهایی به بیرون میرود، همچون موجهایی روی سطح آب. آلبرت اینشتین وجود آنها را در ۱۹۱۶ پیشبینی کرد، ولی گمان میکرد هرگز اندازهگیری نمیشوند.
موج گرانشی چگونه آشکار شد؟
تپاختر دوتایی هالس-تیلور در ۱۹۷۴ کشف شد. پایش آن در سالهای بعد نشان داد مدارش با آهنگی سازگار با اتلاف انرژی از راه تابش گرانشی کوچک میشود؛ این شاهدی غیرمستقیم برای موجهای گرانشی بود. آشکارسازی مستقیم در ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۵ توسط رصدخانهٔ لایگو انجام شد و در فوریهٔ ۲۰۱۶ اعلام گردید: سیگنال ادغام دو سیاهچالهٔ ستارهوار به جرم حدود ۳۶ و ۲۹ برابر خورشید، در فاصلهٔ حدود ۱٫۳ میلیارد سال نوری. این کشف نوبل فیزیک ۲۰۱۷ را برای رینر وایس، بری باریش و کیپ تورن به همراه آورد.
چه چیزی موج گرانشی میسازد؟
- ادغام دو سیاهچاله
- ادغام دو ستارهٔ نوترونی، مانند رویداد GW170817 در ۲۰۱۷ که با گراننواختر و تابش الکترومغناطیسی همراه بود
- ادغام یک سیاهچاله و یک ستارهٔ نوترونی
- در آینده، شاید فروپاشی ابرنواخترها و پسماندهٔ مهبانگ
چرا مهم است؟
موجهای گرانشی پنجرهٔ تازهای به کیهان گشودهاند که با نور تفاوت دارد و از میان گاز و غبار هم میگذرد. به کمک آنها میتوان سیاهچالههایی را دید که با تلسکوپهای معمولی نامرئیاند و نسبیت عام را در شدیدترین میدانهای گرانش آزمود. ترکیب موج گرانشی با نور و نوترینو را «اخترشناسی چندپیامرسان» مینامند و ثبت رویداد GW170817 نخستین رصد مشترک نور و موج گرانشی از یک منبع بود. این امواج آزمونهای نسبیت عام را هم سختگیرانهتر کردهاند.
پرسشهای رایج
موج گرانشی چیست؟
موج گرانشی موجی در خود فضا-زمان است که از حرکت شتابدار اجرام پرجرم میآید و با سرعت نور میرود.
چه کسی موج گرانشی را کشف کرد؟
رصدخانهٔ لایگو در آمریکا، با همکاری علمی بینالمللی، نخستین آشکارسازی مستقیم را در سپتامبر ۲۰۱۵ انجام داد.
موج گرانشی چقدر ضعیف است؟
بسیار ضعیف. موج رسیده از ادغام سیاهچالهها طول بازوهای چهار کیلومتری لایگو را به اندازهٔ کسری از قطر یک پروتون تغییر میدهد.
منابع
- Observation of gravitational waves from a binary black hole merger · LIGO Scientific Collaboration
آخرین بازبینی:
فکت علمی
دانستنیها
- ۷ آبان ۱۴۰۵خطکشی که لرزش فضا را میبیندموج گرانشی هنگام عبور میتواند فاصلهها را اندکی تغییر دهد؛ این تغییر آنقدر کوچک است که آن را با بدنمان احساس نمیکنیم. رصدخانهٔ لایگو برای دیدنش از لیزر و آینه استفاده میکند، نه از عکاسی معمولیِ آسمان.
- ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۴موجهای گرانشیموجهای گرانشی موجهای خمیدگی فضا-زماناند که از حرکت نسبی جرمها پدید میآیند و با سرعت نور پیش میروند؛ آشکارسازهایی مثل LIGO و Virgo از ۲۰۱۵ به بعد موجهای برخورد و ادغام سیاهچالهها را مستقیم دیدهاند.
بخشی از
موج گرانشی بخشی از موج گرانشی







