فتوسنتز Photosynthesis

فتوسنتز (نورساخت) راهی است که بیشتر انرژی زندگی روی زمین از آن وارد زنجیرهٔ غذایی می‌شود. جانداران فتوسنتزکننده انرژی نور خورشید را به انرژی شیمیایی پیوندهای قند تبدیل می‌کنند. تقریباً همهٔ جانداران دیگر، به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم، به همین قندها وابسته‌اند.

## فتوسنتز چگونه انجام می‌شود؟
واکنش کلی آن را می‌توان این گونه نوشت:

یعنی شش مولکول دی‌اکسید کربن و شش مولکول آب با کمک نور به یک مولکول گلوکز و شش مولکول اکسیژن تبدیل می‌شوند. این فرایند دو مرحله دارد:

• واکنش‌های نوری: رنگدانهٔ سبز کلروفیل نور را می‌گیرد. انرژی آن آب را می‌شکند، اکسیژن آزاد می‌شود و مولکول‌های حامل انرژی ساخته می‌شوند.
• چرخهٔ کالوین: انرژی ذخیره‌شده در مرحلهٔ نخست، دی‌اکسید کربن را به قند تبدیل می‌کند.

## فتوسنتز در کجای یاخته انجام می‌شود؟
در گیاهان و جلبک‌ها، فتوسنتز در اندامک‌هایی به نام سبزدیسه (کلروپلاست) درون یاخته‌های سبز انجام می‌شود. دی‌اکسید کربن از روزنه‌های برگ وارد می‌شود و آب از ریشه می‌آید. سیانوباکتری‌ها سبزدیسه ندارند و رنگدانه‌هایشان درون خود یاخته است.

## فتوسنتز و تاریخ زمین
نخستین جانداران فتوسنتزکنندهٔ اکسیژن‌ساز، سیانوباکتری‌ها بودند. اکسیژن حاصل از آن‌ها حدود ۲٫۴ میلیارد سال پیش در جو زمین انباشته شد، رویدادی که به رویداد بزرگ اکسیژن‌سازی معروف است. بقایای تودهٔ آن‌ها را در استروماتولیت‌ها می‌بینیم. اکسیژن جو امروز بیشتر حاصل فتوسنتز است.

## پرسش‌های رایج
### فتوسنتز چه چیزی تولید می‌کند؟
فتوسنتز قند (گلوکز) و اکسیژن تولید می‌کند. گیاه از قند برای رشد و انرژی استفاده می‌کند و اکسیژن را به هوا می‌فرستد.

### آیا گیاهان شب هم فتوسنتز می‌کنند؟
نه، واکنش‌های نوری فتوسنتز به نور نیاز دارند. گیاهان شب‌ها هم مانند روز تنفس می‌کنند و بخشی از قند ساخته‌شده را می‌سوزانند.

### چرا برگ‌ها سبزند؟
چون کلروفیل بیشتر نور قرمز و آبی را جذب می‌کند و نور سبز را بیشتر بازمی‌تاباند.

### آیا جانداران دیگری غیر از گیاهان فتوسنتز می‌کنند؟
بله. جلبک‌ها، سیانوباکتری‌ها و برخی باکتری‌های دیگر فتوسنتز می‌کنند. اقیانوس‌ها بخش بزرگی از اکسیژن زمین را از همین جلبک‌ها و باکتری‌های ریز می‌گیرند.