دانشنامهجرم آسمانی
ابرخوشه لانیاکیا Laniakea Supercluster
ابرخوشه لانیاکیا ابرخوشه‌ای کهکشانی به پهنای حدود ۵۲۰ میلیون سال نوری است که راه شیری و گروه محلی در آن جای دارند و حدود صدهزار کهکشان را در بر می‌گیرد.
ابرخوشه لانیاکیا (Laniakea) ناحیه‌ای عظیم از جهان است که کهکشان ما در گوشه‌ای از آن قرار دارد. نام آن از زبان هاوایی به معنای «آسمان بیکران» گرفته شده و در سال ۲۰۱۴ توسط گروهی به رهبری برنت تالی در مقاله‌ای در مجلهٔ نیچر معرفی شد. پیش از این، همسایگی ما را «ابرخوشهٔ محلی» یا ابرخوشهٔ دوشیزه می‌نامیدند که در واقع بخشی از ساختار بزرگ‌تر لانیاکیا است.
لانیاکیا را چگونه تعریف کردند؟
تعریف‌های قدیمی ابرخوشه‌ها بر شمار کهکشان‌ها استوار بود و مرز روشنی نداشت. تالی و همکارانش به‌جای آن، حرکت کهکشان‌ها را بررسی کردند. آن‌ها سرعت‌های ویژهٔ هزاران کهکشان را، یعنی حرکتی که افزون بر انبساط جهان دارند، اندازه گرفتند و میدانی از جریان‌ها ساختند. هر ناحیه‌ای که کهکشان‌هایش در نهایت به سوی یک نقطهٔ مرکزی روان می‌شوند، یک «حوضهٔ جاذبه» است. لانیاکیا همان حوضهٔ جاذبه‌ای است که راه شیری در آن قرار دارد؛ مثل حوضهٔ آبخیز یک رودخانه که همهٔ جویبارهایش به یک رود می‌ریزند.
ابعاد و ساختار
| ویژگی | مقدار |
|---|---|
| پهنا | حدود ۵۲۰ میلیون سال نوری |
| جرم | حدود ۱۰ به توان ۱۷ برابر جرم خورشید |
| شمار کهکشان‌ها | حدود صدهزار |
| مرکز جاذبه | ناحیهٔ «جاذب بزرگ» |
مرکز این حوضه ناحیه‌ای به نام «جاذب بزرگ» است که هزاران کهکشان به سوی آن کشیده می‌شوند. در ساختار لانیاکیا، خوشهٔ دوشیزه و دیگر خوشه‌های بزرگ مانند خوشه‌های قنطورس و شجاع گنجانده شده‌اند. رشته‌های باریکی از کهکشان‌ها این ابرخوشه را به هم می‌دوزند و لانیاکیا خودش نیز به یکی از ساختارهای بزرگ‌تر، یعنی «پرسئوس–ماهی» در همسایگی، نزدیک است.
جایگاه راه شیری در لانیاکیا
راه شیری و گروه محلی در حاشیهٔ لانیاکیا قرار دارند، نه در مرکز آن. حرکت گروه محلی به سوی جاذب بزرگ همراه با دیگر کهکشان‌های همسایه رخ می‌دهد. با این همه، این ساختارها جاودانه نیستند: انرژی تاریک شتاب انبساط را زیاد می‌کند و در آینده دور بسیاری از اجزای لانیاکیا از هم جدا خواهند شد، اما گروه محلی به احتمال زیاد خودش در هم می‌ماند.
پرسش‌های رایج
### لانیاکیا یعنی چه؟
لانیاکیا واژهای هاوایی به معنای «آسمان بیکران» است. این نام برای پاسداشت دریانوردان پولینزی برگزیده شد.
### ابرخوشه لانیاکیا چقدر بزرگ است؟
ابرخوشه لانیاکیا حدود ۵۲۰ میلیون سال نوری پهنا دارد و حدود صدهزار کهکشان در آن جای گرفته‌اند. جرم کل آن را حدود ۱۰ به توان ۱۷ برابر جرم خورشید برآورد می‌کنند.
### راه شیری در کجای لانیاکیا است؟
راه شیری در لبهٔ ابرخوشه لانیاکیا و در گروه محلی قرار دارد. کهکشان ما همراه با همسایگانش به سوی مرکز آن، یعنی جاذب بزرگ، کشیده می‌شود.
### آیا لانیاکیا بزرگ‌ترین ساختار جهان است؟
نه. ابرخوشه لانیاکیا فقط بخشی از شبکهٔ کیهانی است و ساختارهای بزرگ‌تری مانند دیوارهٔ بزرگ هرکولس–تاج شمالی پیشنهاد شده است. مرز این ساختارها هم قطعی نیست.