دانشنامهمفهوم
انبساط جهان Expansion of the universe
انبساط جهان یعنی فاصلهٔ میان کهکشانهای دور با گذشت زمان بیشتر میشود، زیرا خود فضا کش می‌آید؛ پدیده‌ای که از سال ۱۹۲۹ با رصدهای ادوین هابل شناخته شد و در ۱۹۹۸ دانستند شتاب هم می‌گیرد.
بر پایهٔ کیهان‌شناسی امروزی، فضا میان کهکشان‌ها در حال کش آمدن است. این به آن معنا نیست که کهکشان‌ها در فضا به سوی بیرون می‌دوند و مرکزی در جهان هست؛ هر ناظری در هر جا می‌بیند کهکشانهای دور از او دور می‌شوند. معمولاً آن را به نقطه‌های روی بادکنکی تشبیه می‌کنند که باد میشود. کهکشان‌ها و منظومه‌ها که با گرانش به هم بسته‌اند منبسط نمی‌شوند.
انبساط جهان چگونه کشف شد؟
در ۱۹۲۷ ژرژ لومتر از نسبیت عام انبساط را نتیجه گرفت و در ۱۹۲۹ ادوین هابل نشان داد که هرچه کهکشانی دورتر باشد، سریع‌تر دور میشود. این رابطه قانون هابل نام دارد. دور شدن کهکشان‌ها را از انتقال به سرخ نور آن‌ها می‌فهمند. اگر انبساط را به عقب ببریم، جهان در گذشته داغ و فشرده بوده است، یعنی همان مه‌بانگ.
آیا انبساط شتاب می‌گیرد؟
بله. در ۱۹۹۸ دو گروه رصدی با بررسی ابرنواخترهای نوع Ia دور دریافتند که انبساط تندتر میشود و برای این کشف در ۲۰۱۱ نوبل گرفتند. عامل ناشناختهٔ این شتاب را انرژی تاریک می‌نامند که حدود ۶۸ درصد محتوای انرژی جهان را می‌سازد.
ثابت هابل و تنش آن
نرخ انبساط را با ثابت هابل می‌سنجند. اندازه‌گیری آن از ریزموج زمینهٔ کیهانی مقداری حدود ۶۷ و از ابرنواخترها و ستاره‌های متغیر مقداری حدود ۷۳ کیلومتر بر ثانیه بر مگاپارسک می‌دهد. این اختلاف را «تنش هابل» می‌نامند و هنوز توضیح پذیرفته‌شده‌ای ندارد.
سرانجام انبساط
اگر انرژی تاریک ثابت بماند، جهان برای همیشه شتابان منبسط میشود و کهکشانهای دور از دید ما خارج می‌شوند؛ این مسیر در بحث سرانجام کیهان بررسی میشود.
پرسش‌های رایج
### انبساط جهان یعنی چه؟
انبساط جهان یعنی فضا میان کهکشانهای دور با گذشت زمان بزرگتر میشود و فاصلهها زیاد میشود.
### جهان در چه چیزی منبسط میشود؟
انبساط جهان درون فضایی بیرونی رخ نمیدهد؛ خود فضا بزرگ میشود و لازم نیست چیزی بیرون آن باشد.
### آیا زمین هم منبسط میشود؟
نه. انبساط جهان بر اجسامی که با گرانش یا نیروهای دیگر به هم بسته‌اند، مانند زمین و منظومهٔ شمسی، اثری ندارد.
### چه کسی انبساط جهان را کشف کرد؟
ادوین هابل در ۱۹۲۹ شواهد رصدی انبساط را ارائه داد، پس از آنکه ژرژ لومتر آن را نظری پیش‌بینی کرده بود.
فکت علمی
دانستنی‌ها
- ۳ تیر ۱۴۰۴کهکشانهای دستنیافتنیطبق قانون هابل، کهکشانهای دورتر از افق هابل با سرعتی بیشتر از نور از ما دور می‌شوند؛ این با نسبیت خاص تناقض ندارد، چون خود فضا منبسط میشود.
- ۵ مهر ۱۴۰۳انبساط جهانجهان از زمان مه‌بانگ در حال انبساط است و فاصلهٔ کهکشانهای دور از هم پیوسته بیشتر میشود.
- ۱۲ مرداد ۱۴۰۲انبساط شتابان جهانجهان فقط در حال انبساط نیست، بلکه انبساطش شتاب هم می‌گیرد. این را سال ۱۹۹۸ با مشاهدهٔ ابرنواخترهای دوردست کشف کردند و آن را به انرژی تاریک نسبت میدهند.
- ۲۶ تیر ۱۴۰۲انبساط جهان و هابلاخترشناس ادوین هابل در سال ۱۹۲۹ نتیجهای را منتشر کرد که نشان میداد کهکشان‌ها از ما دور می‌شوند و هرچه دورترند سریع‌تر میگریزند. این قانون هابل (هابل–لومتر) است و مدرکی کلیدی برای انبساط جهان.
- ۱۱ تیر ۱۴۰۲انرژی تاریک و انبساط جهانجهان در حال انبساط است و دانشمندان انرژی تاریک را عامل شتاب گرفتن این انبساط میدانند، هرچند ماهیت آن هنوز معما است.