رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهستاره‌ها و سحابی‌هامفهوم

درخشندگی ستاره Luminosity

درخشندگی ستاره کل انرژی‌ای است که ستاره در هر ثانیه از سطح خود به صورت تابش می‌فرستد و بر حسب وات یا بر حسب درخشندگی خورشید سنجیده می‌شود.

نام‌های دیگر: توان تابشی، نورانیت

درخشندگی ستاره
Borb (talk · contribs) / Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 · منبع تصویر

درخشندگی با آنچه در آسمان می‌بینیم فرق دارد. ستاره‌ای ممکن است ذاتاً بسیار پرنور باشد اما آن‌قدر دور باشد که کم‌فروغ به نظر برسد. نجوم برای جدا کردن این دو، درخشندگی (توان واقعی) را از قدر ظاهری (روشنایی در آسمان) جدا می‌کند.

درخشندگی چگونه تعریف می‌شود؟

درخشندگی یعنی توان تابشی کل ستاره، در همهٔ طول‌موج‌ها. یکای آن وات است، ولی اخترشناسان معمولاً آن را نسبت به خورشید می‌سنجند. درخشندگی خورشید حدود ۳٫۸ × ۱۰^۲۶ وات است و آن را با نماد L☉ نشان می‌دهند. ستاره‌ای با درخشندگی ۱۰۰ L☉ صد برابر خورشید انرژی می‌تاباند.

درخشندگی به چه چیزی بستگی دارد؟

دو عامل تعیین‌کننده‌اند: اندازهٔ ستاره و دمای سطح آن. رابطهٔ استفان–بولتزمن این را نشان می‌دهد:

L = 4\pi R^2 \sigma T^4

در این رابطه R شعاع، T دمای سطح و σ ثابت استفان–بولتزمن است. چون دما به توان چهار می‌رسد، ستارهٔ داغ‌تر بسیار پرتوان‌تر است و ستارهٔ بزرگ‌تر در همان دما هم سطح بیشتری برای تابش دارد. به همین دلیل غول‌های قرمز با وجود دمای کم، چون بسیار بزرگ‌اند، درخشندگی زیادی دارند.

درخشندگی چگونه اندازه‌گیری می‌شود؟

ابتدا باید فاصلهٔ ستاره را دانست، مثلاً با روش اختلاف منظر ستاره‌ای، سپس از شار تابشی دریافتی و فاصله، با تصحیح جذب غبار و درنظرگرفتن همهٔ طول موج‌ها، درخشندگی را حساب کرد؛ قدر یک باند به‌تنهایی توان تابشی کل را نمی‌دهد. ستاره‌ها از لحاظ درخشندگی دامنهٔ عجیبی دارند: از حدود یک‌ده‌هزارم درخشندگی خورشید یا کمتر در کم‌نورترین کوتوله‌های سرخ تا میلیون‌ها برابر آن در ابرغول‌های آبی. نمودار هرتسپرونگ–راسل ستاره‌ها را بر پایهٔ همین دو کمیت، درخشندگی و دما، دسته‌بندی می‌کند. شناخت درخشندگی واقعی به اخترشناسان کمک می‌کند فاصله‌ها را بسنجند، چنان‌که متغیرهای قیفاووسی به‌عنوان «شمع استاندارد» به کار می‌روند.

پرسش‌های رایج

  1. فرق درخشندگی و قدر ظاهری چیست؟

    درخشندگی توان واقعی ستاره است و به فاصله بستگی ندارد. قدر ظاهری سنجهٔ روشنایی ستاره در آسمان ماست؛ با افزایش فاصله، روشنایی کمتر و عدد قدر بزرگ‌تر می‌شود.

  2. درخشندگی خورشید چقدر است؟

    درخشندگی خورشید حدود ۳٫۸ × ۱۰^۲۶ وات است. اخترشناسان این مقدار را واحد می‌گیرند و درخشندگی ستاره‌های دیگر را با آن می‌سنجند.

  3. پرنورترین ستاره‌ها از لحاظ درخشندگی کدام‌اند؟

    ابرغول‌های آبی و ستاره‌های ولف–رایه که درخشندگی‌شان به میلیون‌ها برابر خورشید می‌رسد.

  4. چرا ستارهٔ سرخ می‌تواند درخشان‌تر از ستارهٔ آبی باشد؟

    چون درخشندگی به اندازه هم بستگی دارد. ابرغول سرخ بسیار بزرگ است و با وجود دمای کم‌تر سطحی بسیار بزرگ برای تابش دارد.

منابع

  1. Luminosity and Apparent Brightness · Pennsylvania State University

آخرین بازبینی:

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از درخشندگی ستاره گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین