از زمین، ستارهای نزدیک و کمنور ممکن است از ستارهای دور و بسیار درخشان روشنتر دیده شود. قدر ظاهری فقط روشنایی در آسمان ماست و خودِ درخشندگی را نشان نمی‌دهد. برای مقایسهٔ منصفانه، ستاره‌شناسان قدر مطلق را به کار می‌برند.
قدر مطلق چیست؟
قدر مطلق (M) همان قدر ظاهری است که ستاره می‌داشت اگر از فاصلهٔ استانداردی برابر ۱۰ پارسک دیده می‌شد. با این کار اثر فاصله حذف می‌شود و فقط روشنایی ذاتی می‌ماند. مثل قدر ظاهری، مقیاس لگاریتمی و معکوس است: عدد کوچکتر یعنی درخشان‌تر. هر پنج قدر اختلاف معادل ۱۰۰ برابر تفاوت در درخشندگی است.
چگونه حساب می‌شود؟
ارتباط قدر مطلق با قدر ظاهری (m) و فاصله (d برحسب پارسک) چنین است:
فاصله را معمولاً با اختلاف منظر یا روش‌های دیگر نردبان فاصله‌ها به‌دست می‌آورند. سپس قدر مطلق و درخشندگی ستاره قابل محاسبه است.
چند مثال
| جرم | قدر ظاهری | قدر مطلق |
|---|---|---|
| خورشید | حدود ۲۶٫۷− | حدود ۴٫۸+ |
| شباهنگ (سیریوس) | حدود ۱٫۴۶− | حدود ۱٫۴+ |
| ریگل (جبار) | حدود ۰٫۱۳ | حدود ۷٫۸− |
خورشید نزدیک‌ترین ستاره است و درخشان‌ترین قدر ظاهری را دارد، ولی قدر مطلقش متوسط است. ریگل در ظاهر کم‌نورتر از شباهنگ است، اما بسیار درخشان‌تر ذاتی دارد.
کاربرد
- رسم نمودار هرتزشپرونگ–راسل که قدر مطلق را با رنگ یا دما مقایسه می‌کند.
- اندازه‌گیری فاصله به کمک ستارههای شمعی استاندارد مانند ستارگان قیفاووسی.
- مقایسهٔ درخشندگی ستارههای نوع مختلف.
پرسش‌های رایج
### قدر مطلق یعنی چه؟
قدر مطلق روشنایی ذاتی یک جرم است: قدری که اگر آن جرم در فاصلهٔ ۱۰ پارسک از ما میبود، می‌داشت.
### قدر مطلق خورشید چقدر است؟
قدر مطلق خورشید حدود ۴٫۸+ است؛ یعنی اگر از ۱۰ پارسک نگاه میکردیم، خورشید ستارهای کمنور، در مرز دیدن با چشم غیرمسلح، میبود.
### تفاوت قدر مطلق و قدر ظاهری چیست؟
قدر ظاهری روشنایی از دید ما روی زمین است و به فاصله بستگی دارد. قدر مطلق روشنایی از فاصلهٔ استاندارد است و فاصله را حذف می‌کند.
### چرا قدر ستارههای درخشان منفی است؟
چون مقیاس قدر معکوس است: عدد کوچکتر یعنی روشنتر. ستارهها و اجرام بسیار درخشان به عددهای منفی میرسند.