دانشنامهپدیده
ابر شبتاب Noctilucent cloud
ابر شبتاب ابرهای نازک و آبی‌نقره‌ای در میان‌سپهر زمین در ارتفاع حدود ۸۰ کیلومتر است که پس از غروب خورشید در تابستان، در عرضهای بالا، با نور خورشید میدرخشد.
ابرهای شبتاب (Noctilucent clouds) بلندترین ابرهای جو زمین‌اند. آنها در لایهٔ میان‌سپهر، در ارتفاع حدود ۸۰ تا ۸۵ کیلومتری سطح زمین، شکل می‌گیرند، حدود ده برابر بالاتر از ابرهای معمولی. آنها نخستین‌بار در ۱۸۸۵ گزارش شدند، چند سال پس از فوران کراکاتوا.
ابرهای شبتاب چگونه ساخته میشوند؟
این ابرها از بلورهای بسیار ریز یخ ساخته شده‌اند که روی ذرات غبار ناشی از سوختن شهاب‌ها و غبار کیهانی می‌نشینند. دمای این لایه در تابستان به حدود ۱۴۰− درجهٔ سانتی‌گراد می‌رسد، سردترین جای شناخته‌شدهٔ جو زمین. به همین دلیل بخار آب بسیار اندک هم می‌تواند یخ بزند.
کی و کجا می‌توان آنها را دید؟
ابرهای شبتاب بیشتر در تابستان و در عرضهای ۵۰ تا ۶۵ درجه (شمالی و جنوبی) دیده میشوند. بهترین زمان گرگومیش است، وقتی خورشید ۶ تا ۱۶ درجه زیر افق است. در آن زمان، آسمان پایین تاریک است ولی نور خورشید هنوز به این ارتفاع می‌رسد و ابر به شکل رشته‌های نازک آبی-سفید دیده میشود.
- بهترین ماه‌ها در نیمکرهٔ شمالی: ژوئن تا اوت.
- جهت: به سوی شمال، نزدیک افق.
- با چشم غیرمسلح دیده میشوند.
ارتباط با تغییرات جو
ماهواره‌ای ناسا به نام «ای‌آی‌ام» (AIM) در ۲۰۰۷ برای مطالعهٔ آنها فرستاده شد. برخی پژوهش‌ها می‌گویند افزایش متان و بخار آب جو ممکن است ابرها را بیشتر و پرنورتر کرده باشد، ولی علت دقیق هنوز مورد بحث است. شفق قطبی هم در ارتفاعی نزدیک رخ می‌دهد، اما پدیده‌ای کاملاً جداست.
پرسش‌های رایج
### ابر شبتاب چیست؟
ابر شبتاب ابری بسیار بلند و نازک از بلور یخ در حدود ۸۰ کیلومتری زمین است که پس از غروب با نور خورشید میدرخشد.
### ابرهای شبتاب کی دیده میشوند؟
ابرهای شبتاب بیشتر در تابستان، در گرگومیش و در عرضهای بالاتر از حدود ۵۰ درجه دیده میشوند.
### چرا ابر شبتاب شب میدرخشد؟
چون این ابر در ارتفاع زیاد است و وقتی سطح زمین در سایه است، خورشید هنوز آن را روشن می‌کند.
### آیا ابر شبتاب از ایران دیده میشود؟
دیدن ابر شبتاب از ایران بسیار نادر است، چون عرض جغرافیایی ایران پایینتر از بازهٔ معمول آن است.