غبار کیهانی اگرچه جرم کمی از ماده را در کیهان دارد، نقشی بزرگ ایفا می‌کند. در محیط میانستارهای تقریباً یک درصد جرم به‌شکل غبار است و بقیه گاز است. ذرات آن معمولاً کمتر از یک میکرون پهنا دارند و در ترکیب‌شان سیلیکاتها، گرافیت و مواد کربنی و یخ آب دیده میشود.
غبار کیهانی از کجا می‌آید؟
غبار در جو سرد و متراکم ستارگان پیر مانند غول‌های سرخ شکل می‌گیرد و با باد ستاره‌ای به فضا می‌رود. ابرنواخترها هم مقدار زیادی غبار می‌سازند و پخش می‌کنند. غبار پس از آن در ابرهای سرد رشد می‌کند و ذرات بزرگ‌تر می‌شوند.
غبار کیهانی چه کاری می‌کند؟
- نور ستارگان را جذب و پراکنده می‌کند و آن‌ها را کم‌نورتر و سرخ‌تر نشان میدهد؛ پدیده‌ای به نام خاموشی و سرخ‌شدگی
- گرما را به‌صورت تابش فروسرخ بازمی‌تاباند و به همین دلیل با اخترشناسی فروسرخ دیده میشود
- سطح ذرات محل تشکیل مولکول‌هایی مانند هیدروژن مولکولی است
- در دیسک‌های پیرامون ستاره‌های نوزاد به هم می‌چسبد و به‌تدریج سیاره‌ها را می‌سازد
بخش تاریک آسمان راه شیری که نوار تیره‌ای میان ستارگان می‌سازد، نوری است که غبار پنهان کرده است.
غبار در منظومهٔ شمسی
در درون منظومهٔ شمسی نیز غبار هست که از دنباله‌دارها و سیارک‌ها می‌آید و در صبح کاذب دیده میشود. هر سال مقدار زیادی غبار کیهانی به زمین میرسد. فضاپیمای استاردست در ۲۰۰۶ نمونه‌هایی از غبار دنباله‌دار وایلد ۲ را به زمین آورد.
پرسش‌های رایج
### غبار کیهانی از چیست؟
غبار کیهانی عمدتاً از سیلیکاتها، ترکیبهای کربنی و یخ آب ساخته شده است. اندازهٔ ذرههایش بسیار کوچک و گاه کمتر از یک میکرون است.
### چرا غبار کیهانی اهمیت دارد؟
غبار دانهٔ اولیهٔ سیارههاست، در ساخت مولکولهای میانستارهای نقش دارد و نور ستارگان را تغییر میدهد.
### آیا غبار کیهانی روی زمین هم میریزد؟
بله. هر سال هزاران تا دهها هزار تن غبار و ریزشهابسنگ به زمین میرسد، هرچند ذرات بسیار کوچکاند.
### غبار کیهانی چگونه دیده میشود؟
غبار نور ستارگان را میپوشاند و در فروسرخ میدرخشد، پس با تلسکوپهای فروسرخ بهتر دیده میشود.
فکت علمی