پارادوکس اولبرس Olbers' paradox

پارادوکس اولبرس (Olbers' paradox) پرسشی ساده با پیامدی بزرگ است: چرا شب‌ها آسمان تاریک است؟ استدلال چنین است: اگر جهان بی‌نهایت بزرگ، ایستا و پر از ستاره‌هایی با پراکندگی یکنواخت بود، هر خط دید از چشم ما سرانجام به سطح یک ستاره می‌رسید و آسمان از هر طرف به اندازهٔ سطح یک ستاره روشن می‌بود. اما آسمان شب تاریک است. پس یکی از فرض‌ها اشتباه است.

تاریخچهٔ پرسش

این پرسش پیشینه‌ای طولانی دارد. یوهانس کپلر در آغاز سدهٔ هفدهم از آن به‌عنوان دلیلی علیه جهان بی‌کران استفاده کرد. ادموند هالی و ژان‌فیلیپ دو شزو (Chéseaux) در سدهٔ هجدهم دربارهٔ آن نوشتند. هاینریش ویلهلم اولبرس، ستاره‌شناس آلمانی، در ۱۸۲۳ آن را دوباره مطرح کرد و نامش بر آن ماند. ادگار آلن پو در ۱۸۴۸ در متنی ادبی به پاسخ درست، یعنی محدود بودن زمان رسیدن نور، نزدیک شد.

پاسخ چیست؟

پاسخ امروزی دو بخش دارد:

• جهان عمری محدود دارد. بر اساس سن جهان که حدود ۱۳٫۸ میلیارد سال است، نور فقط از بخشی از جهان به ما رسیده است؛ این بخش همان جهان قابل مشاهده است. ستارگان دورتر هنوز زمان کافی برای رساندن نور نداشته‌اند.
• جهان در حال انبساط است. با انبساط جهان نور کهکشان‌های دور دچار انتقال به سرخ می‌شود و انرژی آن کاهش می‌یابد.

اثر نخست مهم‌تر است. حتی اگر جهان منبسط نبود، محدود بودن عمر ستاره‌ها و جهان آسمان را تاریک نگه می‌داشت.

اهمیت پارادوکس

این پارادوکس نشان می‌دهد چگونه یک مشاهدهٔ روزمره می‌تواند فرضیه‌ای کیهان‌شناختی را بیازماید. تاریکی آسمان شب یکی از نخستین شواهد علیه جهان ایستا و بی‌نهایت قدیمی است، و با نظریهٔ مه‌بانگ هماهنگ است.

پرسش‌های رایج

### پارادوکس اولبرس چیست؟
پارادوکس اولبرس می‌پرسد اگر جهان بی‌نهایت، ایستا و پر از ستاره بود، چرا آسمان شب تاریک است و مثل سطح ستاره نمی‌درخشد.

### پاسخ پارادوکس اولبرس چیست؟
پاسخ پارادوکس اولبرس این است که جهان عمر محدودی دارد و نور ستاره‌های بسیار دور هنوز به ما نرسیده است؛ انبساط جهان نیز نور را ضعیف‌تر می‌کند.

### چرا به نام اولبرس شناخته می‌شود؟
پارادوکس اولبرس به نام هاینریش اولبرس خوانده می‌شود چون او در ۱۸۲۳ این پرسش را مطرح کرد، هرچند پیش‌تر دیگران مانند کپلر هم دربارهٔ آن نوشته بودند.

### این پارادوکس چه ربطی به مه‌بانگ دارد؟
پارادوکس اولبرس با مه‌بانگ سازگار است، چون در آن جهان عمری محدود دارد و تاریکی شب را توضیح می‌دهد.