سن جهان Age of the universe

سن جهان مدتی است که از آغاز گسترش کیهان، یعنی مهبانگ، گذشته است. بهترین برآورد کنونی حدود ۱۳٫۸ میلیارد سال است. این عدد را از ترکیب چند رصد مستقل و مدل استاندارد کیهان‌شناسی به دست آورده‌اند.

## سن جهان را چگونه اندازه می‌گیرند؟
مهم‌ترین روش بر تابش زمینهٔ کیهانی تکیه دارد. ماهواره‌هایی مانند پلانک الگوی کوچک‌ترین ناهمگنی‌های آن را اندازه گرفتند و بر پایهٔ مدل، سن جهان را حدود ۱۳٫۸ میلیارد سال با خطایی در حد ۰٫۱۵ درصد به دست آوردند. روش دیگر بر قانون هابل و آهنگ گسترش جهان استوار است: هرچه جهان سریع‌تر گسترش یابد، عمرش کوتاه‌تر است.

## شواهد مستقل
عمر کهن‌ترین ستاره‌ها و خوشه‌های کروی، که حدود ۱۲ تا ۱۳ میلیارد سال برآورد می‌شود، با این عدد سازگار است و نمی‌تواند از سن جهان بیشتر باشد. دمای سردشدن کوتوله‌های سفید قدیمی و فراوانی عناصر پرتوزا نیز محدودهٔ مشابهی نشان می‌دهند.

## ناسازگاری هابل
اندازه‌گیری مستقیم آهنگ گسترش جهان با ابرنواخترها و ستاره‌های متغیر، عددی بزرگ‌تر از برآورد مبتنی بر تابش زمینه می‌دهد. این اختلاف را «ناسازگاری هابل» می‌نامند و اگر واقعی باشد، سن جهان را کمی تغییر می‌دهد و ممکن است نشانهٔ فیزیکی تازه باشد. هنوز مسئله حل نشده است.

سن جهان با اندازهٔ جهان قابل مشاهده یکی نیست: به‌خاطر گسترش فضا، شعاع جهان قابل مشاهده حدود ۴۶ میلیارد سال نوری است، نه ۱۳٫۸.

## پرسش‌های رایج
### سن جهان چند سال است؟
سن جهان حدود ۱۳٫۸ میلیارد سال است. این عدد با خطایی کمتر از یک درصد از رصدهای کیهان‌شناسی به دست آمده است.

### چرا جهان قابل مشاهده بزرگ‌تر از ۱۳٫۸ میلیارد سال نوری است؟
چون فضا در طول این مدت گسترش یافته است. شعاع جهان قابل مشاهده حدود ۴۶ میلیارد سال نوری است.

### آیا ستاره‌ای قدیمی‌تر از جهان وجود دارد؟
نه. ستاره‌های بسیار کهن شناخته شده‌اند، اما سن آن‌ها با خطای اندازه‌گیری با عمر جهان سازگار است.

### قبل از مهبانگ چه بود؟
دانش امروز دربارهٔ پیش از مهبانگ پاسخ مشخصی ندارد. مدل‌های فیزیکی فعلی تنها تا لحظه‌های بسیار نخستین پس از آن اعتبار دارند.