دانشنامهفیزیک و شیمیپدیده
شکست نور Refraction
شکست نور یا انکسار، تغییر جهت پرتو نور هنگام عبور از یک محیط شفاف به محیط دیگر است که از تغییر سرعت نور ناشی میشود و قانون اسنل آن را توصیف میکند.
نامهای دیگر: انکسار، شکست

سرعت نور در محیطهای مختلف فرق میکند: در خلأ بیشترین مقدار را دارد و در آب و شیشه کمتر میشود. وقتی پرتو نور به صورت مایل از یک محیط وارد محیط دیگر میشود، سرعتش تغییر میکند و مسیرش شکسته میشود. اگر نور عمود بر مرز بتابد، جهتش عوض نمیشود.
قانون اسنل چیست؟
رابطهٔ زوایا چنین است:
n ضریب شکست محیط است، یعنی نسبت سرعت نور در خلأ به سرعتش در آن محیط. ضریب شکست هوا حدود ۱، آب حدود ۱٫۳۳، شیشه حدود ۱٫۵ و الماس حدود ۲٫۴ است. وقتی نور از محیط با ضریب شکست کمتر به محیط با ضریب شکست بیشتر میرود، به خط عمود نزدیک میشود و در حالت برعکس از آن دور میشود.
شکست نور چه پدیدههایی میسازد؟
- شکسته دیده شدن مداد در لیوان آب: پرتوهای خارج از آب شکسته میشوند.
- عمق ظاهری استخر که کمتر از عمق واقعی دیده میشود.
- سراب: شکست نور در لایههای هوای با دماهای متفاوت.
- رنگینکمان: شکست و پاشندگی نور در قطرات باران.
- برق زدن ستارهها که در سوسوی ستاره و بالاآمدگی ظاهری آنها نقش دارد.
کاربردهای شکست نور
عدسی عینک، ذرهبین، دوربین و تلسکوپ شکستی همه از شکست نور استفاده میکنند. فیبر نوری هم با بازتاب کلی درونی ـ که در زاویهٔ بحرانی از شکست نور میآید ـ داده را منتقل میکند.
پرسشهای رایج
شکست نور چیست؟
شکست نور تغییر جهت پرتو هنگام عبور از یک محیط شفاف به محیط دیگر است. علتش تغییر سرعت نور است.
چرا مداد در آب شکسته دیده میشود؟
پرتوهای نوری که از قسمت داخل آب میآیند هنگام خروج از آب شکسته میشوند. چشم آنها را در راستای مستقیم میبیند و مداد شکسته به نظر میرسد.
ضریب شکست چیست؟
ضریب شکست نسبت سرعت نور در خلأ به سرعت آن در یک محیط است. هر چه ضریب شکست بیشتر باشد، نور کندتر حرکت میکند و بیشتر خم میشود.
سراب چگونه به وجود میآید؟
در روز گرم، هوای نزدیک زمین داغتر و کمچگالتر است. نور آسمان هنگام عبور از این لایهها خم میشود و به شکل آب روی جاده دیده میشود.
منابع
- 1.1 The Propagation of Light · OpenStax / Rice University
آخرین بازبینی:
راهنما و مقاله
برای خواندن بیشتر
- مقالهآیا دیوار یخی قطب جنوب واقعاً لبهٔ زمین است؟دیوارهای یخی جنوبگان واقعیاند. اما آیا دور زمین کشیده شدهاند؟ ببینیم فاصلهٔ شهرهای جنوبی، خورشید نیمهشب و جای ستارهها با کدام نقشه جور درمیآیند.
- راهنماچرا قاشق در لیوان آب شکسته دیده میشود؟قاشق سالم است، اما نور مسیرش را در مرز آب و هوا عوض میکند. با دنبالکردن همان مسیر میبینیم چرا جای دیدهشده با جای واقعی فرق دارد.
- راهنماچرا با تلسکوپ چیزهایی میبینیم که با چشم خالی پیدا نیستند؟تلسکوپ چگونه ستارههای کمنور و جزئیات ریز را آشکار میکند؟ از دهانه تا چشمی و آشفتگی جو، ببینیم کدام تغییر واقعاً چیزی به تصویر اضافه میکند.
- راهنماچرا تابستانِ ما، زمستانِ نیمکرهٔ جنوبی است؟وقتی در ایران روزها بلند و گرماند، در نیمکرهٔ جنوبی زمستان است. همین همزمانی سرنخی است برای فهمیدن نقش کجی محور، زاویهٔ نور خورشید و طول روز در فصلها.
فکت علمی
دانستنیها
- ۲۰ مهر ۱۴۰۳تلسکوپ شکستیتلسکوپ شکستی گونهای تلسکوپ نوری است که برای ساختن تصویر از یک عدسی بهعنوان شیئی استفاده میکند؛ در آغاز شیئی فقط یک قطعه بود و یک سده بعد عدسیهای دو و سهقطعهای ساخته شدند.
- ۲۱ شهریور ۱۴۰۲ساخت تلسکوپ شکستیتلسکوپ شکستی نوعی تلسکوپ نوری است که یک عدسی را بهعنوان شیئی برای ساختن تصویر به کار میبرد. بزرگنماییاش از تقسیم فاصلهٔ کانونی عدسی شیئی بر فاصلهٔ کانونی عدسی چشمی به دست میآید.
اخبار نجوم
در خبرها
در چنین روزی
در تاریخ علم
در همان خبرها
مدخلهایی که با شکست نور در یک خبر آمدهاند.
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از شکست نور گفتهاند.







