آرانای (RNA، ریبونوکلئیک‌اسید) مولکولی زنجیره‌ای است که معمولاً کوتاه‌تر و ناپایدارتر از دیانای است. اگر دیانای را کتاب مرجع بایگانی‌شدهٔ یاخته بدانیم، آرانای کپی کاری و دستورهای روزمره‌ای است که از آن برداشته میشود و به کار می‌رود.
## آرانای با دیانای چه تفاوتی دارد؟
آرانای معمولاً یک رشته دارد، در حالی که دیانای دو رشته است. قند آن ریبوز است نه دئوکسی‌ریبوز، و به جای باز تیمین، باز اوراسیل (U) دارد. همین ساختار آن را فعال‌تر و کم‌دوام‌تر می‌کند؛ بسیاری از آر‌ان‌ای‌ها پس از مدتی کوتاه در یاخته تجزیه می‌شوند.
## انواع آرانای چه می‌کنند؟
- آرانای پیام‌رسان (mRNA): نسخهٔ یک ژن است و دستور ساخت پروتئین را به ریبوزوم می‌رساند.
- آرانای ناقل (tRNA): آمینواسیدها را به ریبوزوم می‌آورد و طبق رمز ژنتیکی در جای درست قرار میدهد.
- آرانای ریبوزومی (rRNA): بخش اصلی ساختار ریبوزوم است و خودش پیوند بین آمینواسیدها را برقرار می‌کند.
- آر‌ان‌ای‌های کوچک: روشن و خاموش شدن ژن‌ها را تنظیم می‌کنند.
## آرانای و آغاز زندگی
بخشی از آر‌ان‌ای‌ها می‌توانند مانند آنزیم عمل کنند و واکنش‌ها را سرعت ببخشند. همین ویژگی پایهٔ «فرضیهٔ جهان آرانای» است: پیشنهادی که می‌گوید پیش از آن‌که دیانای و پروتئین‌ها نقش امروزی خود را بگیرند، مولکول‌های آرانای هم اطلاعات را نگه می‌داشتند و هم واکنش‌ها را پیش می‌بردند. این فرضیه یکی از دیدگاه‌های رایج دربارهٔ خاستگاه زندگی است، هرچند هنوز قطعی نیست.
## آرانای در پزشکی
واکسن‌های mRNA که از سال ۲۰۲۰ برای کووید-۱۹ به کار رفتند، از آرانای پیام‌رسان ساختگی استفاده می‌کنند. این آرانای به یاخته‌های بدن دستور میدهد قطعه‌ای بی‌خطر از ویروس را بسازند تا دستگاه ایمنی آن را بشناسد.
## پرسش‌های رایج
### آرانای چه تفاوتی با دیانای دارد؟
آرانای معمولاً تکرشتهای است، قند ریبوز دارد و به جای تیمین، اوراسیل دارد. دیانای دو رشته دارد و برای نگهداری بلندمدت اطلاعات پایدارتر است.
### آیا ویروس کرونا دیانای دارد یا آرانای؟
ویروس سارس-کوو-۲ ژنوم آرانای دارد. بسیاری از ویروسهای دیگر مثل آنفلوانزا هم ژنوم آرانای دارند؛ اما برخی مثل هرپس دیانای دارند.
### آرانای چگونه ساخته میشود؟
آرانای از روی دیانای ساخته میشود و این فرایند رونویسی نام دارد. آنزیمی به نام آرانایپلیمراز یک ژن را میخواند و از روی آن یک رشتهٔ آرانای میسازد.
### آیا واکسن mRNA ژنهای انسان را تغییر میدهد؟
نه. آرانای واکسن وارد هستهٔ یاخته نمیشود و دیانای را تغییر نمیدهد؛ پس از انجام کار خود تجزیه میشود.