لباس فضانوردی Space suit

لباس فضانوردی در واقع یک فضاپیمای کوچک پوشیدنی است. فضا خلأ است و دمایش میان آفتاب و سایه صدها درجه تفاوت می‌کند، پس بدن انسان بدون لباس مناسب فوراً از کار می‌افتد. لباس باید فشار، هوا، دما و حفاظت را هم‌زمان تأمین کند.

لباس فضانوردی چه کارهایی می‌کند؟

• فشار ثابتی را اطراف بدن نگه می‌دارد تا مایعات بدن نجوشند و خون‌رسانی عادی باشد
• اکسیژن تنفسی می‌دهد و دی‌اکسید کربن را می‌زداید
• با لایه‌های عایق و مایع خنک‌کننده دما را تنظیم می‌کند
• در برابر ریزشهاب‌ها و ذرات پرسرعت و تابش خورشید محافظت می‌کند
• امکان ارتباط رادیویی و حرکت دست و انگشتان را حفظ می‌کند

ساختار لباس

لباس‌های امروزی چندلایه‌اند. لایهٔ زیرین لباس خنک‌کننده با لوله‌های آب است، لایهٔ فشاری هوا را نگه می‌دارد و لایه‌های بیرونی چندین ورقهٔ عایق و پوشش سخت برای حفاظت‌اند. کلاه‌خود با شیشهٔ بازتابنده نور خورشید را کم می‌کند. کوله‌پشتی نگهداری حیات اکسیژن و برق را تأمین می‌کند.

فشار داخلی لباس معمولاً کمتر از فشار هوای زمین است، مثلاً لباس ایستگاه فضایی حدود ۰٫۳ برابر فشار سطح دریاست و با اکسیژن خالص کار می‌کند. به همین دلیل پیش از راه‌پیمایی فضایی فضانورد ساعت‌ها اکسیژن خالص تنفس می‌کند تا نیتروژن را از خون بزداید و دچار بیماری ناشی از کاهش فشار نشود.

تاریخچه

یوری گاگارین در پرواز وستوک ۱ لباس فشاری SK-1 را پوشید. نخستین راه‌پیمایی فضایی را آلکسی لئونوف در ۱۸ مارس ۱۹۶۵ انجام داد و ادوارد وایت چند ماه بعد نخستین آمریکایی بود که در فضا راه رفت. لباس‌های برنامهٔ آپولو ۱۱ این امکان را فراهم کردند که انسان روی ماه راه برود. امروزه لباس‌های «EMU» آمریکایی و «اورلان» روسی در ایستگاه فضایی بین‌المللی به کار می‌روند و لباس‌های نسل تازه برای برنامهٔ آرتمیس تهیه شده‌اند.

پرسش‌های رایج

### لباس فضانوردی برای چیست؟
لباس فضانوردی فشار، اکسیژن و گرمای مناسب را فراهم می‌کند و فضانورد را در برابر خلأ، تابش و ریزشهاب‌ها حفظ می‌کند.

### چرا لباس فضانوردی بزرگ و حجیم است؟
لباس فضانوردی باید فشار هوا را در برابر خلأ نگه دارد و چندین لایهٔ حفاظتی دارد. همین لایه‌ها و ساختار فشاری آن را حجیم و سفت می‌کند.

### فضانورد بدون لباس در فضا چه می‌شود؟
فضانورد بدون لباس در چند ثانیه هوشیاری را از دست می‌دهد و بدنش آسیب می‌بیند. با این حال بدن منفجر یا منجمد نمی‌شود، آن‌طور که در فیلم‌ها دیده می‌شود.

### لباس فضانوردی چرا سفید است؟
لباس فضانوردی سفید است تا نور خورشید را بازتاب دهد و دمای فضانورد را پایین نگه دارد.