دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم
کربن Carbon
کربن عنصر شمارهٔ ۶ جدول تناوبی با نماد C است؛ پایهٔ شیمی همهٔ موجودات زنده و عنصری که به شکل الماس، گرافیت و گرافن هم دیده میشود.
نامهای دیگر: عنصر کربن
مشخصات
| شناخت | شناختهشده از دوران باستان |
|---|
بر پایهٔ منابع بازبینیشدهٔ این مدخل.
کربن توانایی بینظیری در پیوند با خودش و عنصرهای دیگر دارد و میتواند زنجیرهها و حلقههای بلند بسازد. به همین دلیل میلیونها ترکیب آلی، از قند و چربی تا دیانای و پروتئین، بر پایهٔ کربناند. هستهاش شش پروتون دارد و رایجترین ایزوتوپ آن کربن ۱۲ است.
## کربن به چه شکلهایی وجود دارد؟
کربن خالص شکلهای گوناگونی دارد که آلوتروپ نامیده میشوند:
- الماس: سختترین مادهٔ طبیعی، با شبکهٔ سهبعدی از پیوندهای قوی
- گرافیت: لایههای لغزندهای که در مداد و روانکنندهها به کار میرود
- گرافن: یک لایهٔ تکاتمی از گرافیت با استحکام و رسانایی بالا
- فولرین و نانولولهها: ساختارهای کروی و استوانهای
الماس و گرافیت هر دو فقط از کربناند، اما چینش اتمها تفاوت شگفتانگیزی در سختی و رنگ ایجاد میکند.
## کربن در ستارهها چگونه ساخته میشود؟
کربن در مهبانگ تقریباً ساخته نشد. این عنصر درون ستارههای سرخغول از همجوشی سه هستهٔ هلیوم پدید میآید که فرایند سهآلفا نام دارد (نگاه کنید به هستهزایی ستارهای). وقتی ستارهها میمیرند، کربن را در فضا پخش میکنند و از آن سیارهها و حیات ساخته میشود.
## چرخهٔ کربن و آبوهوا
کربن میان جو، اقیانوسها، گیاهان و سنگها در گردش است. گیاهان با فتوسنتز دیاکسید کربن را جذب میکنند. سوزاندن سوختهای فسیلی کربنی را که میلیونها سال در زمین ذخیره بود دوباره به هوا میفرستد و اثر گلخانهای را تقویت میکند. کربن ۱۴ پرتوزا نیز برای تعیین سن بقایای زنده تا حدود ۵۰ هزار سال به کار میرود.
پرسشهای رایج
چرا کربن اساس حیات است؟
کربن چهار پیوند پایدار میسازد و میتواند مولکولهای بزرگ و گوناگونی پدید آورد. این انعطاف شیمیایی برای ساختن پروتئین، چربی و مواد ژنتیکی لازم است.
فرق الماس و زغال چیست؟
الماس کربن بلوری است که در آن هر اتم با چهار اتم دیگر پیوند دارد. زغال عمدتاً کربن است، اما ساختاری نامنظم و ناخالصی دارد؛ نباید آن را با گرافیت، آلوتروپ خالص و لایهای کربن، یکی دانست. الماس در فشار و دمای بسیار زیاد درون زمین ساخته میشود.
کربن چند پروتون دارد؟
کربن شش پروتون دارد و همین عدد، یعنی عدد اتمی ۶، آن را از عنصرهای دیگر جدا میکند. شمار نوترونها در ایزوتوپهای مختلف فرق میکند.
منابع
- Carbon: Element information, properties and uses · Royal Society of Chemistry
- The Element Carbon · Thomas Jefferson National Accelerator Facility
آخرین بازبینی:
راهنما و مقاله
برای خواندن بیشتر
- مقالهآیا ماشین آبسوز واقعاً میتواند فقط با آب حرکت کند؟برای سنجش ادعای ماشین آبسوز، مسیر آب کافی نیست؛ باید برق، سوخت و تغییر ذخیرهٔ باتری را دنبال کنیم و بدانیم چه گزارشی کاهش مصرف را واقعاً میسنجد.
- راهنماچرا زهره از عطارد داغتر است؟عطارد به خورشید نزدیکتر است، اما زهره سطح داغتری دارد. مسیر ورود و خروج انرژی را دنبال کنیم تا بفهمیم چرا خطکش فاصله برای پیشبینی دمای سیاره کافی نیست.
اخبار نجوم
در خبرها
در چنین روزی
در تاریخ علم
در همان خبرها
مدخلهایی که با کربن در یک خبر آمدهاند.
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از کربن گفتهاند.







