دانشنامهدانشمند
فضانورد Astronaut
فضانورد کسی است که آموزش دیده و با فضاپیما به فضا سفر می‌کند. نخستین فضانورد جهان یوری گاگارین بود که در ۱۲ آوریل ۱۹۶۱ یک بار دور زمین چرخید.
نام‌های دیگر: کیهاننورد، فضانوردی
واژهٔ «فضانورد» (astronaut) از یونانی به معنای «ملوان ستاره‌ها» آمده است. در روسیه آن را «کیهاننورد» (cosmonaut) و در چین «تایکونات» میگویند. در فارسی هر دو واژهٔ فضانورد و کیهاننورد رایج است. تا پایان سال ۲۰۲۵ حدود ۷۰۰ نفر (با احتساب پروازهای زیرمداری تجاری) از زمین به فضا رفته‌اند.
نخستین فضانوردان
نخستین انسان در فضا یوری گاگارین بود که در ۱۹۶۱ با وستوک ۱ یک دور زمین چرخید. والنتینا ترشکووا در ۱۹۶۳ نخستین زن فضانورد شد. نیل آرمسترانگ در ۱۹۶۹ نخستین انسانی شد که بر ماه گام نهاد. این‌ها دستاوردهای رقابت فضایی میان شوروی و آمریکا بودند.
فضانورد شدن چه شرایطی دارد؟
برای فضانورد شدن باید سلامت جسمی و روانی بسیار خوب داشت و معمولاً مدرک علمی یا مهندسی، تجربهٔ خلبانی یا پزشکی لازم است. آموزش چندین سال طول می‌کشد: غواصی در استخر بزرگ برای شبیه‌سازی بیوزنی، پروازهای شبیه‌سازی، آموزش زبان روسی و کار با ابزار. گزینش بسیار رقابتی است و از هزاران متقاضی چند نفر انتخاب میشوند.
زندگی و کار در فضا
فضانوردان ایستگاه فضایی بین‌المللی یا ایستگاه تیانگونگ ماه‌ها در بیوزنی می‌مانند. آن‌ها برای نگه داشتن عضله و استخوان هر روز دو ساعت ورزش می‌کنند. اثرات سفر طولانی بر بدن در اثر پرواز فضایی بر بدن انسان آمده است. آن‌ها برای کار بیرون ایستگاه لباس فضایی می‌پوشند و پیاده‌روی فضایی می‌کنند. بزرگ‌ترین خطرهای بیرون از زمین هم تابش فضایی است.
فضانوردان همه از یک جنس نیستند: فرمانده و خلبان فضاپیما را می‌رانند، متخصص مأموریت آزمایش‌ها را انجام می‌دهد و متخصص بار مسئول محموله است. در سال‌های اخیر گردشگران فضایی هم با پروازهای تجاری رفته‌اند، هرچند به آنان معمولاً فضانورد حرفه‌ای نمی‌گویند.
پرسش‌های رایج
### فرق فضانورد و کیهاننورد چیست؟
فقط در کشور اصلی است: به فضانوردان روسی کیهاننورد و به چینیها تایکونات میگویند. کارشان یکی است.
### نخستین زن فضانورد که بود؟
والنتینا ترشکووا از شوروی در ۱۶ ژوئن ۱۹۶۳ با فضاپیمای وستوک ۶ به فضا رفت.
### فضانوردان در ایستگاه چگونه میخوابند؟
در کیسهخوابهایی که به دیوار بسته میشود، چون در بیوزنی بالا و پایین معنی ندارد و بدون بستن شناور میشوند.
### آیا ایرانی هم به فضا رفته است؟
تا سال ۲۰۲۵ هیچ فضانورد رسمی ایران به فضا نرفته است. انوشه انصاری، کارآفرین ایرانی‌تبار آمریکایی، در ۲۰۰۶ به‌عنوان گردشگر فضایی به ایستگاه فضایی سفر کرد.
فکت علمی