دانشنامهجرم آسمانی
سیاهچاله ستارهوار Stellar black hole
سیاهچالهٔ ستارهوار سیاهچالهای با جرم چند تا چند ده برابر خورشید است که از فروپاشی هستهٔ ستارهای پرجرم در پایان عمرش پدید میآید.
سیاه‌چاله‌های ستارهوار رایج‌ترین نوع سیاهچالهٔ شناخته‌شده‌اند. آن‌ها بازماندهٔ مرگ ستارههای بسیار سنگین‌اند و جرمشان معمولاً از حدود ۳ تا چند ده برابر جرم خورشید است.
## سیاهچالهٔ ستارهوار چگونه شکل می‌گیرد؟
وقتی ستارهای با جرم نخستین بیش از حدود ۲۰ برابر خورشید سوخت هسته‌ای‌اش را تمام می‌کند، هسته‌اش فرو می‌ریزد. اگر جرم هستهٔ باقی‌مانده از حدود دو تا سه برابر جرم خورشید بیشتر باشد، فشار هیچ نیرویی نمی‌تواند جلوی فروپاشی را بگیرد و سیاهچاله پدید میآید. لایه‌های بیرونی در ابرنواختر پرتاب میشوند، یا گاهی ستاره بی‌انفجار آشکار فرو می‌ریزد. ستارههای سبکتر بقایایی چون ستارهٔ نوترونی می‌سازند.
## چگونه آن‌ها را می‌یابند؟
- دوتایی‌های پرتو ایکس: سیاهچاله ماده را از ستارهٔ همدم می‌کشد و گاز داغ پرتو ایکس می‌دهد؛ مانند ماکیان X-1 با جرمی حدود ۲۱ برابر خورشید.
- امواج گرانشی: ادغام دو سیاهچاله، مانند رخداد GW150914 در ۲۰۱۵.
- حرکت ستارهای: در سال ۲۰۲۴ داده‌های گایا سیاهچالهٔ Gaia BH3 با حدود ۳۳ برابر خورشید را آشکار کرد.
## چند سیاهچالهٔ ستارهوار هست؟
برآوردها می‌گویند در کهکشان راه شیری ده‌ها تا صدها میلیون سیاهچالهٔ ستارهوار وجود دارد، ولی فقط شمار اندکی را شناخته‌ایم، چون بیشترشان تنها و بی‌نور هستند. رصدهای لایگو نشان داده‌اند برخی سیاه‌چاله‌ها بسیار سنگین‌ترند از آنچه پیش‌بینی می‌شد.
## پرسش‌های رایج
### سیاهچالهٔ ستارهوار چیست؟
سیاهچالهٔ ستارهوار سیاهچالهای است که از مرگ ستارهای پرجرم پدید آمده است. جرم آن چند تا چند ده برابر خورشید است.
### چه ستارههایی سیاهچاله میشوند؟
ستارههایی با جرم نخستین بیشتر از حدود ۲۰ برابر خورشید معمولاً سیاهچاله میشوند. ستارههای سبکتر به ستارهٔ نوترونی یا کوتولهٔ سفید میرسند.
### آیا خورشید سیاهچاله میشود؟
نه، جرم خورشید برای تبدیل شدن به سیاهچاله بسیار کم است. خورشید در پایان عمر کوتولهٔ سفید میشود.
### سیاهچالهٔ ستارهوار چه تفاوتی با کلانجرم دارد؟
سیاهچالهٔ ستارهوار جرمی بسیار کمتر دارد و از مرگ یک ستاره میآید. نوع کلانجرم میلیونها برابر خورشید جرم دارد.