سونامی Tsunami

واژهٔ «سونامی» ژاپنی و به‌معنای «موج بندر» است. سونامی با موج‌های معمولی دریا که باد می‌سازد فرق دارد: کل ستون آب از کف تا سطح به جنبش درمی‌آید، پس انرژی عظیمی حمل می‌کند و تا هزاران کیلومتر سفر می‌کند.

سونامی چگونه ساخته می‌شود؟

بیشتر سونامی‌ها از زمین‌لرزه‌های بزرگ زیردریایی (معمولاً بزرگی بالای حدود ۷ در مناطق فرورانش) می‌آیند، چون کف دریا ناگهان بالا یا پایین می‌رود. دیگر علل: فوران آتشفشان، زمین‌لغزش بزرگ زیر دریا و گاهی برخورد شهاب‌سنگ بزرگ.

موج سونامی چه ویژگی‌هایی دارد؟

در دریای عمیق ارتفاعش شاید فقط حدود یک متر باشد و طول موجش صدها کیلومتر؛ پس کشتی‌ها آن را حس نمی‌کنند. سرعتش در اقیانوس به چند صد کیلومتر بر ساعت می‌رسد (نزدیک سرعت هواپیمای مسافربری). هنگام نزدیک شدن به ساحل کم‌عمق، سرعت موج کم و ارتفاعش زیاد می‌شود و گاهی به ده‌ها متر هم می‌رسد. گاه پیش از رسیدن موج، دریا ناگهان عقب می‌نشیند.

سونامی‌های مهم

• اقیانوس هند، دسامبر ۲۰۰۴ (زلزلهٔ حدود ۹٫۱ تا ۹٫۳): بیش از دویست هزار کشته در چندین کشور.
• ژاپن، مارس ۲۰۱۱ (زلزلهٔ ۹٫۰ تا ۹٫۱): حدود ۱۸ تا ۲۰ هزار کشته و مفقود و حادثهٔ نیروگاه فوکوشیما.
• فوران کراکاتوا در سال ۱۸۸۳ نیز سونامی کشنده‌ای ساخت.

چگونه از خود محافظت کنیم؟

شبکهٔ شناورهای هشدار و ایستگاه‌های لرزه‌ای می‌توانند زودتر خبر بدهند. اگر بعد از زلزلهٔ قوی نزدیک دریا بودید یا دریا عقب نشست، باید فوراً به ارتفاع بالاتر و دور از ساحل بروید. مناطق ساحلی مکران در ایران نیز در گذشته سونامی دیده‌اند، مثل سونامی ۱۹۴۵.

پرسش‌های رایج

### سونامی چیست؟
موج غول‌آسای دریایی که بر اثر جابه‌جایی ناگهانی آب، مثلاً در زلزلهٔ زیردریایی، پدید می‌آید.

### فرق سونامی با موج معمولی چیست؟
موج معمولی را باد می‌سازد و فقط سطح آب را درگیر می‌کند؛ سونامی کل ستون آب را به حرکت درمی‌آورد و طول موج و انرژی بسیار بیشتری دارد.

### آیا می‌شود سونامی را پیش‌بینی کرد؟
زمان زلزله پیش‌بینی نمی‌شود، اما پس از وقوع زلزله می‌توان زمان رسیدن موج را حساب و هشدار داد.

### نشانهٔ نزدیک شدن سونامی چیست؟
زلزلهٔ قوی نزدیک ساحل، عقب‌نشینی ناگهانی دریا و صدای غرش؛ در این حالت باید فوراً به مکانی بلند رفت.