دانشنامهرویداد
دهانه چیکشولوب Chicxulub crater
دهانهٔ چیکشولوب دهانهٔ برخوردی به قطر حدود ۱۸۰ کیلومتر در شبهجزیرهٔ یوکاتان مکزیک است که حدود ۶۶ میلیون سال پیش بر اثر برخورد سیارکی بزرگ پدید آمد و با انقراض دایناسورها پیوند دارد.
چیکشولوب (Chicxulub) یکی از بزرگ‌ترین دهانه‌های برخوردی شناخته‌شدهٔ زمین است و بیشتر آن زیر لایه‌های رسوبی در شبهجزیرهٔ یوکاتان و خلیج مکزیک پنهان است. برخورد سیارکی به قطر حدود ۱۰ کیلومتر آن را پدید آورد. این رویداد حدود ۶۶ میلیون سال پیش، پایان دوران کرتاسه، رخ داد.
چه اتفاقی افتاد؟
برخورد انرژی‌ای بسیار بزرگ‌تر از همهٔ زرادخانهٔ هسته‌ای جهان آزاد کرد. زمین‌لرزه، سونامی و آتش‌سوزی گسترده پدید آمد و مقدار عظیمی سنگ و گرد به جو رفت. گرد و دوده تابش خورشید را سال‌ها کم کرد، فتوسنتز کاهش یافت و زنجیره‌های غذایی فروپاشید. حدود سه‌چهارم گونه‌ها از میان رفتند، از جمله دایناسورهای غیرپرنده.
شواهد چه بود؟
در ۱۹۸۰ لوئیس و والتر آلوارز، با یافتن لایه‌ای غنی از ایریدیوم در مرز کرتاسه و پالئوژن در سراسر جهان، فرضیهٔ برخورد را پیش بردند. ایریدیوم در سنگ‌های زمین کمیاب ولی در سیارک‌ها فراوان‌تر است. دهانه را از پیش، در ۱۹۷۸، در بررسی‌های ژئوفیزیکی یوکاتان یافته بودند و در آغاز دههٔ ۱۹۹۰ آن را به برخورد پایان کرتاسه نسبت دادند. حفاری سال ۲۰۱۶ در حلقهٔ قلهٔ دهانه سنگ‌های ذوب‌شده و درهم‌ریخته را نشان داد.
| ویژگی | مقدار تقریبی |
|---|---|
| قطر دهانه | حدود ۱۸۰ کیلومتر |
| سن | حدود ۶۶ میلیون سال |
| قطر جرم برخوردکننده | حدود ۱۰ کیلومتر |
آیا برخورد مشابهی دوباره ممکن است؟
برخوردهای بزرگ بسیار نادرند، اما دانشمندان به‌طور فعال اجرام نزدیک زمین را رصد می‌کنند. آزمایش دارت نشان داد که می‌توان مسیر سیارک را تغییر داد. برخورد کوچک‌تر تونگوسکا در ۱۹۰۸ هم نشان‌دهندهٔ خطر است.
پرسش‌های رایج
### دهانهٔ چیکشولوب کجاست؟
دهانهٔ چیکشولوب در شبهجزیرهٔ یوکاتان در مکزیک و بخشی از آن در خلیج مکزیک است.
### آیا برخورد چیکشولوب دایناسورها را کشت؟
شواهد قوی نشان میدهد این برخورد عامل اصلی انقراض دستهجمعی پایان کرتاسه بود، هرچند عوامل دیگر مانند آتشفشانهای دکن هم ممکن است نقش داشته باشند.
### قطر سیارک چیکشولوب چقدر بود؟
قطر آن حدود ۱۰ کیلومتر برآورد میشود.
### دهانه چقدر بزرگ است؟
دهانهٔ چیکشولوب حدود ۱۸۰ کیلومتر قطر دارد.
فکت علمی