دانشنامهمفهوم
مقیاس ریشتر Richter scale
مقیاس ریشتر مقیاسی لگاریتمی است که چارلز ریشتر در سال ۱۹۳۵ برای سنجش بزرگی زمین‌لرزه‌ها بر پایهٔ دامنهٔ امواج لرزهنگار ساخت؛ امروز معمولاً مقیاس گشتاوری جای آن را گرفته است.
نام‌های دیگر: بزرگای زلزله، بزرگی گشتاوری، ریشتر
عدد ریشتر نشان می‌دهد یک زمینلرزه چقدر بزرگ بوده است، نه اینکه در یک شهر چقدر خسارت زده. چارلز ریشتر، لرزه‌شناس آمریکایی، آن را همراه با بنو گوتنبرگ برای زمین‌لرزه‌های کالیفرنیا ساخت.
مقیاس ریشتر چگونه کار میکند؟
ریشتر بزرگی را از بیشینهٔ دامنهٔ ثبت‌شده روی لرزهنگار و فاصلهٔ آن تا کانون محاسبه کرد. مقیاس لگاریتمی است: هر یک واحد افزایش یعنی دامنهٔ لرزش ده برابر. انرژی آزادشده با هر واحد حدود ۳۲ برابر میشود؛ یعنی زلزلهٔ ۷ تنها کمی بزرگ‌تر از زلزلهٔ ۶ نیست، بلکه حدود ۳۲ برابر انرژی دارد.
| بزرگی | توصیف تقریبی |
|---|---|
| زیر ۳ | معمولاً حس نمی‌شود |
| ۳ تا ۴٫۹ | خفیف تا کوچک، گاه حس میشود |
| ۵ تا ۶٫۹ | میانه تا قوی، ممکن است به ساختمان‌های ضعیف آسیب بزند |
| ۷ و بیشتر | بزرگ و ویرانگر |
| ۹ و بیشتر | بسیار نادر و بسیار ویرانگر |
چرا امروز از ریشتر کمتر استفاده میشود؟
مقیاس اصلی ریشتر برای زلزلههای بزرگ «اشباع» میشود و بزرگی‌های بالا را درست نمی‌سنجد. در دههٔ ۱۹۷۰ مقیاس بزرگی گشتاوری (Mw) پیشنهاد شد که مستقیماً از انرژی آزادشدهٔ گسل میآید و برای همهٔ اندازه‌ها دقیق است. رسانه‌ها هنوز اغلب می‌گویند «ریشتر»، اما عدد اعلام‌شده معمولاً Mw است.
بزرگی با شدت چه فرق دارد؟
بزرگی یک عدد برای کل زلزله است؛ شدت، اثر لرزه را در یک مکان با مقیاس‌هایی مانند مرکالی توصیف میکند و به فاصله و جنس زمین بستگی دارد. بزرگ‌ترین زلزلهٔ ثبت‌شده، زلزلهٔ ۱۹۶۰ شیلی با بزرگی گشتاوری حدود ۹٫۵ بود. زلزلههای بزرگ دریایی سونامی می‌سازند و ریشهٔ همهٔ آن‌ها حرکت ورقه‌های زمین‌ساختی است.
پرسش‌های رایج
### مقیاس ریشتر چیست؟
مقیاس لگاریتمی برای بیان بزرگی زمینلرزه که از روی دامنهٔ امواج لرزهنگار حساب میشود.
### زلزلهٔ ۷ ریشتر چند برابر ۶ ریشتر است؟
دامنهٔ لرزش ده برابر و انرژی آزادشده حدود ۳۲ برابر است.
### آیا زلزلهٔ ۱۰ ریشتر ممکن است؟
تاکنون چنین زلزلهای ثبت نشده است. بزرگی بیشینه به طول گسل بستگی دارد و بر زمین رسیدن به ۱۰ بسیار نامحتمل است.
### فرق ریشتر و مقیاس گشتاوری چیست؟
ریشتر بر دامنهٔ لرزهنگار تکیه میکند و برای زلزلههای بزرگ دقیق نیست؛ گشتاوری از انرژی و ابعاد گسل میآید و امروز مبنای اعلام رسمی است.