دانشنامهستارهها و سحابیهارویداد
ابرنواختر نوع Ia Type Ia supernova
ابرنواختر نوع Ia انفجار گرماهستهای یک کوتولهٔ سفید در سامانهای دوتایی است؛ درخشندگی آن با شکل منحنی نور و رنگ کالیبره میشود و برای سنجش فاصلههای کیهانی به کار میرود.
نامهای دیگر: ابرنواختر نوع یک ای

برخلاف ابرنواخترهای ناشی از مرگ ستارههای پرجرم، ابرنواختر نوع Ia از انفجار یک ستارهٔ مرده به نام کوتولهٔ سفید پدید میآید. این رویداد از مهمترین ابزارهای اندازهگیری فاصله در کیهانشناسی است و به کشف شتاب گرفتن انبساط جهان انجامید.
ابرنواختر نوع Ia چگونه رخ میدهد؟
کوتولهٔ سفید اگر تنها باشد، بهآرامی سرد میشود. اما اگر همدمی در یک ستارهٔ دوتایی داشته باشد و از او مادهٔ جذب کند، جرمش بهتدریج افزایش مییابد. در یکی از سناریوها، با نزدیکشدن جرم به حد چاندراسکار، حدود ۱٫۴ برابر جرم خورشید، دما و چگالی برای آغاز همجوشی گریزان کربن مناسب میشود؛ همهٔ نوع Iaها الزاماً در همین جرم رخ نمیدهند. انفجار حاصل ستاره را کاملاً از هم میپاشد و چیزی از آن باقی نمیماند. سناریوی دیگر ادغام دو کوتولهٔ سفید است.
چرا این ابرنواخترها شمع استاندارد هستند؟
درخشندگی اوج آنها ذاتاً دقیقاً یکسان نیست، اما با تصحیح بر پایهٔ شکل منحنی نور و رنگ میتوان آنها را استانداردسازی کرد. پس اگر روشنایی ظاهری یکی را اندازه بگیریم، میتوانیم فاصلهاش را حساب کنیم. این کار از نردبان فاصلههای کیهانی است و به کمک آن میتوان به کهکشانهای میلیاردها سال نوری رسید، چنانکه ثابت هابل را میسنجند.
در سالهای ۱۹۹۸ و ۱۹۹۹ دو گروه پژوهشی با رصد این ابرنواخترها دریافتند که ابرنواخترهای دور کمنورتر از انتظارند. نتیجه این بود که انبساط جهان شتاب میگیرد، یافتهای که به انرژی تاریک نسبت داده میشود و برای آن جایزهٔ نوبل فیزیک ۲۰۱۱ داده شد.
چه نشانهای آن را از انواع دیگر جدا میکند؟
در طیف نوع Ia خط هیدروژن دیده نمیشود، اما خط قوی سیلیسیم دارد. این ابرنواخترها همچنین مقدار زیادی آهن میسازند و در تولید عناصر سنگین کهکشان سهم مهمی دارند. در برابر آن، فروپاشی هستهای ستاره ابرنواخترهای دیگری میسازد.
پرسشهای رایج
ابرنواختر نوع Ia چیست؟
انفجار گرماهستهای یک کوتولهٔ سفید است؛ برافزایش از همدم یا ادغام کوتولههای سفید از مسیرهای مطرح آناند و همهٔ رخدادها الزاماً در جرم یکسانی روی نمیدهند.
چرا نوع Ia شمع استاندارد است؟
با کالیبرهکردن درخشندگی اوج بر پایهٔ شکل منحنی نور و رنگ و مقایسه با روشنایی ظاهری میتوان فاصله را حساب کرد؛ بنابراین «شمع استانداردشونده» است.
ابرنواختر نوع Ia چه سهمی در کشف انرژی تاریک داشت؟
ابرنواخترهای دور نوع Ia کمنورتر از انتظار بودند و این نشان داد انبساط جهان شتاب میگیرد؛ کشفی که نوبل فیزیک ۲۰۱۱ را به همراه داشت.
آیا ممکن است ابرنواختر نوع Ia در کهکشان ما رخ دهد؟
بله، اما نادر است؛ در کهکشانی مثل راه شیری برآوردها از حدود یک بار در هر پنج قرن تا یک بار در هر قرن است. آخرین نمونهٔ تاریخی ثبتشده با چشم، ابرنواختر کپلر در سال ۱۶۰۴ بود.
منابع
آخرین بازبینی:
راهنما و مقاله
برای خواندن بیشتر
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از ابرنواختر نوع Ia گفتهاند.







