رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir

دانشنامهجرم آسمانی

آب (مولکول) Water

آب ترکیبی از هیدروژن و اکسیژن با فرمول H₂O است؛ مایعی بی‌رنگ و بی‌بو که حدود ۷۱ درصد سطح زمین را می‌پوشاند و برای همهٔ حیات شناخته‌شده ضروری است.

نام‌های دیگر: خواص آب، H2O

هر مولکول آب از یک اتم اکسیژن و دو اتم هیدروژن ساخته شده است. این مولکول قطبی است، یعنی سوی اکسیژنش اندکی منفی و سوی هیدروژن‌هایش اندکی مثبت است. به همین دلیل مولکول‌های آب با پیوند هیدروژنی (نگاه کنید به پیوند شیمیایی) به هم می‌چسبند و رفتاری دارند که در هیچ مایع دیگری نیست.

## آب چه ویژگی‌های ویژه‌ای دارد؟
- یخ روی آب شناور است: آب نزدیک ۴ درجهٔ سانتی‌گراد بیشترین چگالی را دارد و با یخ‌زدن منبسط می‌شود. اگر یخ در آب فرو می‌رفت، دریاچه‌ها از ته یخ می‌زدند.
- گرمای ویژهٔ بالا: آب گرمای زیادی ذخیره می‌کند و اقلیم زمین را متعادل نگه می‌دارد.
- حلال عالی: بسیاری از مواد در آن حل می‌شوند (محلول) و همین واکنش‌های سلول زنده را ممکن می‌کند.
- کشش سطحی بالا: قطره‌ها و صعود آب در ساقهٔ گیاه از همین‌جاست.

## آب روی زمین از کجا آمد؟
حدود ۷۱ درصد سطح زمین را آب پوشانده که بیشتر آن (حدود ۹۷ درصد) شور است. زمین در شکل‌گیری‌اش داغ‌تر از آن بود که آب آزاد نگه دارد. منشأ آب زمین هنوز بحث دارد: بخشی می‌تواند از مواد خود زمین، و بخشی از برخورد سیارک‌ها و دنباله‌دارها آمده باشد. نسبت دوتریوم به هیدروژن آب زمین به سیارک‌های نوع کربن‌دار نزدیک‌تر است.

## آب در جهان
آب در جهان فراوان است. زیر پوستهٔ یخی اروپا و انسلادوس اقیانوس مایع وجود دارد و در گذشتهٔ مریخ آب جاری بوده است (آب در مریخ). یخ آب در دنباله‌دارها، حلقه‌های زحل و قطب‌های ماه هم دیده می‌شود. جست‌وجوی آب مایع محور جست‌وجوی حیات و تعریف منطقهٔ قابل سکونت است.

## پرسش‌های رایج
### چرا آب برای حیات لازم است؟
آب حلال خوبی است و واکنش‌های زیستی در آن رخ می‌دهد. گسترهٔ دمایی مایع بودن و پایداری آن نیز برای زندگی مناسب است.

### آب چند درصد بدن انسان است؟
حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد وزن بدن یک بزرگسال آب است (در مردان بیشتر از زنان). این درصد در نوزادان بیشتر و در سالمندان کمتر است.

### چرا یخ روی آب شناور می‌ماند؟
چون یخ از آب مایع چگالی کمتری دارد. در یخ مولکول‌ها در شبکه‌ای باز و منظم قرار می‌گیرند و فضای بیشتری می‌گیرند.