واژهنامه · نجوم و اخترفیزیک
مدار orbit
مدار مسیر خمیدهای است که جرمی زیر کشش گرانش جرم دیگر، دور آن یا دور مرکز جرم مشترکشان، میپیماید؛ مانند گردش زمین دور خورشید یا گردش ماهواره دور زمین.
جسمی که در مدار است در واقع پیوسته در حال افتادن است؛ فقط چنان تند به پهلو میرود که سطح خمیدهٔ جرم میزبان زیر پایش کنار میرود. ایستگاه فضایی بینالمللی در ارتفاع حدود ۴۰۰ کیلومتری با سرعت حدود ۷٫۷ کیلومتر در ثانیه میگردد و هر حدود ۹۰ دقیقه یک دور زمین را میزند.
به گفتهٔ قوانین کپلر، مدار سیارهها بیضی است و خورشید در یکی از دو کانون آن. مدار زمین تقریباً دایره است: فاصلهٔ ما از خورشید میان حدود ۱۴۷ و ۱۵۲ میلیون کیلومتر تغییر میکند و نزدیکترین نقطه اوایل ژانویه، یعنی میانهٔ دی، است. پس سرمای زمستان ایران از دوری خورشید نیست.
«مدار» در این معنا را با مدار جغرافیایی، مانند مدار رأسالسرطان که خطی فرضی روی کرهٔ زمین است، یا با مدار الکتریکی اشتباه نگیرید.
در فلکبین ببینید
پرسشهای رایج
چرا ماهوارهها روی زمین نمیافتند؟
ماهوارهها در واقع همیشه به سوی زمین میافتند، ولی چنان تند به پهلو حرکت میکنند که سطح خمیدهٔ زمین همپای افتادنشان زیرشان کنار میرود. در ارتفاع ۴۰۰ کیلومتری این سرعت حدود ۷٫۷ کیلومتر در ثانیه است. ماهوارهٔ مدار پایین با این حال بهخاطر پسار، یعنی اصطکاک با رقیقترین لایههای جو، آرامآرام ارتفاع از دست میدهد و بی موتور سرانجام فرو میافتد.
چرا مدار سیارهها بیضی است و نه دایره؟
مدار سیارهها بیضی است چون گرانش با مجذور فاصله ضعیف میشود و هر جسمی که سرعتش از سرعت فرار کمتر باشد، در مسیری بیضیشکل دور جرم میزبان میماند؛ دایره فقط حالت خاصی از بیضی است. یوهانس کپلر در ۱۶۰۹ از رصدهای مریخ نشان داد که مدار سیارهها بیضی است و آیزاک نیوتن در ۱۶۸۷ علتش را با قانون گرانش توضیح داد. بیشتر سیارههای منظومهٔ شمسی مداری نزدیک به دایره دارند و کشیدهترین مدار سیارهای از آن عطارد است.
ایستگاه فضایی بینالمللی هر چند وقت یک بار دور زمین میگردد؟
ایستگاه فضایی بینالمللی در ارتفاع حدود ۴۰۰ کیلومتری هر حدود ۹۰ دقیقه یک بار دور زمین میگردد، یعنی نزدیک ۱۶ دور در شبانهروز. از ایران، این ایستگاه در بسیاری از شبها کمی پس از غروب یا پیش از طلوع خورشید چون نقطهای روشن و بیچشمک دیده میشود که در چند دقیقه از یک سوی آسمان به سوی دیگر میرود.
نامهای دیگر و املا
شکل درست نوشتن در فلکبین: مدار.
- چرخزنی مصوب فرهنگستانمصوبهٔ فرهنگستان (حملونقل هوایی)







